Kararlar ve İçtihatlar

Belediyenin özel bir kişiden daire kiralayıp Kaymakamlığın kullanımına tahsis etmesi ve dairenin fiilen kamu konutu olarak kullanılması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Temyiz Kurulu, belediyelerin diğer kamu kurumlarına ancak kendi mülkiyetlerindeki taşınmazları tahsis edebileceğini belirtmiştir. Ayrıca kamu kurumlarına tahsis edilen belediye taşınmazlarının kamu konutu veya sosyal tesis olarak kullanılamayacağı vurgulanmıştır.

Belediye Başkanının görev nedeniyle yaptığı yurtiçi seyahatlerde konaklama ve yemek giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Sayıştay, Başkanın görev nedeniyle seyahat ettiğini kabul etmiş; ancak ödenecek tutarın Harcırah Kanunundaki sınırlar içinde kalması gerektiğini belirtmiştir. Hak edilen gündelik ve konaklama bedelini aşan tutarlar ile yemek giderleri kamu zararı sayılmıştır. Kamu zararından, ödeme emrini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan Üst Yönetici ile ilgili Gerçekleştirme Görevlileri müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

Belediye Meclisi kararıyla başka bir kamu kurumunda çalışan personele belediye bütçesinden ücretsiz yemek hizmeti verilmesi Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Belediye Meclisi üyeleri, kararın 5393 sayılı Kanun’un diğer kamu kurumlarıyla iş birliğine ilişkin hükümlerine dayandığını savunmuştur. Temyiz Kurulu, başka kurum personelinin kişisel yemek ihtiyacının belediyenin merkezî idareye sağlayabileceği ayni destek kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

Belediye bütçesinden bir meslek odasının üyelerine dağıtılmak üzere 10.000 adet masa örtüsü alınması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Temyiz Kurulu, belediye başkanının üst yönetici olmasının tek başına belediyedeki bütün mali işlemlerden sorumlu tutulması için yeterli olmadığını belirtmiştir. Ancak somut olayda yapılan harcama ile belediye başkanının eylemi arasında doğrudan illiyet bağı bulunduğu değerlendirilmiştir. Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin yanında belediye başkanının da kamu zararından sorumluluğu kabul edilmiş ve tazmin hükmü tasdik edilmiştir.

haleye katılan şirketler arasında kişisel veya ticari bağlantı bulunması tek başına rekabeti bozucu ortak hareketin kanıtı değildir. Fırat Üniversitesinin bina ikmal işi ihalesinde iki isteklinin ilişkileri ve bir isteklinin aşırı düşük teklif açıklaması sunmaması yasak fiil değerlendirmesine konu edilmiştir. Yargı incelemesinde şirketlerin elektronik işlem kayıtlarının, e-imza sahiplerinin, teminat referanslarının ve yöneticilerinin farklı olduğu dikkate alınmıştır. KİK, Danıştay kararı üzerine önceki kararını iptal ederek birlikte hareket iddiasının esasının yeniden incelenmesine karar vermiştir.

Belediye şirketleri özel hukuk tüzel kişisi olmakla birlikte 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerinde kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu şirketlerin ihalelerinde yasaklama kararını şirketin kendi ihale yetkilisinin verip veremeyeceği uzun süre tartışılmıştır. Kamu İhale Kurulu, belediye şirketlerinde yasaklama kararının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilmesi gerektiğine ilişkin düzenleyici karar almıştır. Danıştay bu düzenlemeyi hukuka uygun bularak açılan davayı reddetmiştir.

İhale sürecinde şirket yöneticilerinin adli sicil kayıtları değerlendirilirken yalnızca bir mahkûmiyet kararının bulunması yeterli değildir. Mahkûmiyetin niteliği, ihale mevzuatındaki yasak kapsamına girip girmediği ve ilgili kişinin şirketi temsil konumu birlikte değerlendirilmelidir. Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin yol bakım yapım işinde, şirket müdürünün geçmişte mesleki faaliyeti sırasında taksirle ölüme neden olma suçundan aldığı mahkûmiyet tartışılmıştır. KİK başvuruyu reddetmiştir.

Belediyenin bir tahsilata verdiği ad, mali yükümlülüğün hukuki niteliğini tek başına belirlemez. Soğutucu dolapların kaldırımda oluşturduğu kullanım için “zabıta işgaliye harcı” adıyla bedel istenmiştir. Vergi Mahkemesi tahsilatı işgal harcı hükümleri yönünden incelemiştir. Danıştay ise Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine dayalı bedelin vergi veya harç olmadığını belirterek görev yönünden kararı bozmuştur.

İlan ve reklam vergisinde yoklama tarihinden önceki dönemler için tarhiyat yapılabilmesi somut bilgi ve belgelere dayanmalıdır. Ancak mükellefin sözleşmeleri, kendi beyanları ve reklam alanlarının sürekli kullanımını gösteren kayıtlar geçmiş dönemin tespitinde dikkate alınabilir. İlk derece mahkemesi, yoklama tutanağını yetersiz görerek 2021 ve 2022 yılı tarhiyatlarını kaldırmıştır. Danıştay, sözleşmeler ve diğer belgeler incelenmeden karar verilmesini eksik inceleme sayarak kararı bozmuştur.

Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin biyosidal ürün alım ihalesinde üç kısım, sözleşmeye davet aşamasından sonra ihtiyaç değişikliği gerekçesiyle iptal edildi. İdare, Kırım Kongo Kanamalı Ateşiyle mücadele kapsamında kene çalışmalarının yoğunlaştırılmasını gerekçe gösterdi. Ancak iptal edilen kalemler sivrisinek ve hamamböceği mücadelesine yönelik ürünlerden oluşuyordu. KİK, yeni ihtiyacın mevcut ihale kalemlerini neden gereksiz veya yetersiz hâle getirdiğinin somut biçimde açıklanmadığını belirterek iptal kararını hukuka uygun bulmadı.

Şirketlerin devralma yoluyla birleşmesinde sona eren şirkete ait bilanço ve ciro değerleri külli halefiyet kapsamında devralan şirkete geçebilir. Ankara Büyükşehir Belediyesinin yapım ihalesinde pilot ortağın önceki yıllara ait cirosu EKAP üzerinden doğrudan teyit edilemediği gerekçesiyle teklif değerlendirme dışı bırakılmıştır. KİK, birleşilen şirketin 2023 yılı cirosunun devralan şirket hesabında dikkate alınması gerektiğini belirlemiştir. Ciro kriterinin sağlandığı kabul edilerek düzeltici işlem kararı verilmiştir.

İmar para cezalarında taşınmazın güncel maliki olmak, aykırı imalatın faili sayılmak için tek başına yeterli değildir. Beşiktaş’taki bağımsız bölümde aykırı çatı imalatlarının yeni malik taşınmazı satın almadan önce yapıldığı tespit edilmiştir. Danıştay, İmar Kanunundaki “yapı sahibi” kavramının fiilen aykırı imalatı yapan veya yaptıran kişiyi ifade ettiğini vurgulamıştır. Yeni malike verilen yaklaşık 1,94 milyon TL para cezasının iptali sonucu onanmıştır.

Ön mali kontrol görüşlerinin bağlayıcı olmaması, kontrolde tespit edilen hukuka aykırılıkların idare tarafından dikkate alınamayacağı anlamına gelmez. Danıştay, sözleşme henüz imzalanmadan ihale dokümanında rekabeti sınırlayan bir düzenleme tespit edilmesi halinde idarenin ihale sürecini yeniden değerlendirebileceğini kabul etmiştir. Ön mali kontrol görüşü tek başına bağlayıcı değildir; ancak ortaya çıkardığı somut hukuka aykırılık idarece giderilebilir. Sözleşme öncesi iptal işlemi somut olayda hukuka uygun bulunmuştur.

Katı atık hizmetinde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görevlerinin farklı olması, ücret tarifesinin hangi belediye tarafından belirlenebileceği konusunda uyuşmazlık yaratmıştır. Danıştay, ilçe belediyesinin fiilen sunduğu toplama ve taşıma hizmetine ilişkin maliyetleri tarifeye konu edebileceğini kabul etmiştir. Tarife raporunun büyükşehir belediye meclisince kabul edilerek yürürlüğe konulmuş olması da dikkate alınmıştır. Tarifenin sırf ilçe belediyesi tarafından hazırlanmış olması iptal nedeni sayılmamıştır.

KAP üzerinden yapılan vergi veya SGK sorgusunda borç görünen isteklinin doğrudan ihale dışı bırakılması uygulaması değiştirilmiştir. KİK, isteklinin ihale tarihindeki gerçek borç durumunu belgeleyebilmesine imkân tanınması gerektiğini belirlemiştir. İstekliye EKAP üzerinden bildirim yapılarak iki iş gününden az olmamak üzere makul süre verilecektir. Borcun bulunmadığı doğrulanırsa teklif geçerli kabul edilecektir. Belge sunulamaması halinde teklif değerlendirme dışı bırakılacak ve geçici teminat gelir kaydedilecektir.

Yeni birim fiyat hesabında sözleşmede önceden belirlenmiş yüklenici kârı ve genel gider oranı bulunmasına rağmen ayrıca KİK kararıyla getirilen üst sınırın uygulanması yargı konusu olmuştur. Danıştay Onüçüncü Dairesi, önceki KİK düzenlemesinin ilgili bölümünün yürütmesini durdurmuştur. KİK de mahkeme kararını uygulamak amacıyla düzenleyici işlem tesis etmiştir. Sözleşmede açıkça belirlenen oranların sonradan genel bir idari yorumla sınırlandırılması yönündeki uygulama kaldırılmıştır. Mahkeme kararının gereği KİK tarafından yerine getirilmiştir.

4734 sayılı Kanunun 3/g istisnasında önemli bir değişiklik yapılmıştır. Değişiklik özellikle belediyeler ve diğer kamu idareleri bünyesindeki bütçe içi işletmeler bakımından doğrudan sonuç doğurmaktadır. KİK, 31 Temmuz 2026’dan önce başlanmış işlemler ile bu tarihten sonra başlatılacak alımları birbirinden ayırmıştır. Önceden başlanmış belirli alımlar eski istisna kapsamında tamamlanabilecektir. 31 Temmuz 2026’dan sonra bütçe içi işletmeler 3/g kapsamında yeni alım başlatamayacaktır.

4734 sayılı Kanun'un 21/b maddesi, idarenin işi daha hızlı gerçekleştirmek istediği her durumda kullanılabilecek olağan bir ihale yöntemi değildir. Kanunda belirtilen doğal afet, salgın, can veya mal kaybı tehlikesi ya da idarece öngörülemeyen olay gibi şartların somut olarak gerçekleşmesi ve ihalenin ivedi yapılmasının zorunlu olması gerekir. Danıştay, kütüphane yapımında eğitim döneminin yaklaşması ve yapının teknik özellik taşıması gerekçelerini yeterli görmemiştir. İhale doğrudan iptal edilmiştir.

Belediyelerde sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesinin her yıl yenilenmesi zorunlu değildir. Bununla birlikte sözleşmeyi yenilememe yönündeki takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılması gerekir. Danıştay; programcı pozisyonlarının fiilen azaltılması, sözleşmesi yenilenmeyen pozisyonlara yeni personel alınmaması ve personel yapısının yeniden düzenlenmesini belirleyici kabul etmiştir. Somut olayda sözleşmenin yenilenmemesi hukuka uygun bulunmuştur.

Belediyenin yüzde yüz sahibi olduğu şirketlerde belediyeyi temsilen şirket müdürü veya kanuni temsilci olarak görev üstlenmek kişisel mali sorumluluk doğurabilir. Yargıtay, belediye başkan yardımcısının belediye adına şirketin kanuni temsilcisi olduğu dönemde doğan SGK prim borçlarından şirketle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabileceğine karar vermiştir. Sorumluluk ise temsil yetkisinin bulunduğu dönemle sınırlıdır.

Belediyenin ortak olduğu şirketlerin genel kurulunda belediye tüzel kişiliğini temsil edecek gerçek kişinin kim tarafından belirleneceği uzun süredir uygulamada tartışılmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda bu temsilciyi belirlemek için mutlaka belediye meclisi kararı alınmasını zorunlu kılan açık bir hüküm bulunmadığını kabul etti. Belediye başkanının belediye tüzel kişiliğini temsil yetkisi kapsamında temsilci belirleyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Genel Kurala katılacak kişiyi Belediye Başkanı belirler ve dolayısıyla Yönetim Kurulu belirleme yetkisi Belediye Başkanına aittir.

Belediye şirketi yöneticilerinin şirket kaynaklarını usulsüz kullandığı iddiasında suçun doğrudan “zimmet” olarak nitelendirilmesi her durumda mümkün değildir. Yargıtay, belediye şirketi yöneticisi ve şirkete muhasebe hizmeti veren sanıklar hakkında verilen nitelikli zimmet mahkûmiyetlerini incelemiş; kamu görevlisi olmayan kişinin zimmet suçunun asli faili olamayacağını, fiilin koşulları varsa hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma veya zimmete iştirak kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Eksik bilirkişi incelemesi nedeniyle mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur.

Belediyenin asfalt yapım işinde yapılan imalatın gerçek miktarından daha yüksek hakediş ve geçici kabul düzenlendiği, yaklaşık 12.970,754 TL + KDV fazla bedel hesaplandığı ileri sürülmüştür. İlk derece mahkemesi, kesin kabul ve ödeme işlemleri tamamlanmadığından sanıkların beraatine karar vermiştir. Yargıtay, yapım işlerinde edimin ifasına fesat karıştırma suçundaki “kabul” kavramının kesin kabul aşamasını ifade ettiğini ve somut olayda bu aşamanın gerçekleşmediğini kabul etmiştir. Sanıkların beraatleri onanmıştır.

Belediye gelirlerini tahsil eden personelin topladığı paraların tamamını belediye hesaplarına aktarmaması zimmet suçu oluşturur. Tahsilatı gizlemek amacıyla makbuz veya koçanların yok edilmesi, değiştirilmesi ya da gerçeğe aykırı düzenlenmesi ise ayrıca belge suçlarına yol açabilir. İlk derece mahkemesi bir sanığa 3 yıl 10 ay 25 gün, iki sanığa ise ayrı ayrı 2 yıl 7 ay 7 gün hapis cezası vermiştir. Yargıtay bu mahkûmiyetleri onamıştır.

Bir işyerine kapatma cezası uygulanacağı ileri sürülerek spor kulübüne bağış yapılmasının istenmesi, kamu görevlisinin görevinden kaynaklanan yetkisini baskı aracı olarak kullanıp kullanmadığı yönünden ceza sorumluluğu doğurabilir. Ancak mahkûmiyet kurulabilmesi için belediye başkanının bu talimat veya talepte bulunduğunun kesin ve somut delillerle ortaya konulması gerekir. Yargıtay, somut olayda belediye başkanının bağış talebine katıldığını kanıtlayan yeterli delil bulunmadığını, ayrıca işyeri hakkında kapatma kararına dayanak oluşturacak resmi tespitlerin de mevcut olmadığını belirlemiştir. Bu nedenle icbar suretiyle irtikap suçundan verilen mahkûmiyet hükmü bozulmuştur.

Belediye başkanının, bir imar işleminin ilerlemesi ve belediye encümeninden olumlu karar çıkması karşılığında taşınmazdaki değer artışının bir bölümünün belediyeye verilmesini istemesi irtikap suçu bakımından değerlendirilmiştir. Yargıtay, irtikap suçunun oluşabilmesi için kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kullanarak kendisine veya başka bir kişiye yarar sağlamaya yönelmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda talep edilen menfaatin belediye lehine olması nedeniyle irtikap suçunun unsurlarının oluşmadığına, eylemin görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebileceğine karar verilmiştir.

Belediye şirketinden doğrudan hizmet alımı kapsamında çalışan işçilere toplu iş sözleşmesi hükümlerinin dışında seyyanen zam yapılmasını ve bu tutarın belediye bütçesinden ödenmesini kamu zararı oluşturur. İmza ve görev bağlantısına göre belediye başkanı, başkan yardımcısı, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu doğmaktadır.

Araç kiralama hizmet alımında teknik şartnameye, hakkediş hatalarından doğan fazla ödemelerin iş tamamlandıktan sonra kesin teminattan kesileceğine ilişkin bir hüküm konuldu. Kamu İhale Kurulu, kesin teminatın sözleşmenin gereği gibi yerine getirilmesini güvence altına aldığını ve gelir kaydının açıkça belirlenmiş hallerle sınırlı olduğunu değerlendirdi. Denetim sonucunda ileri sürülebilecek kamu zararı veya fazla ödeme iddiasının, teminattan doğrudan kesinti yerine kendi tespit ve tahsil sürecinde ele alınması gerektiği belirtildi. Bu nedenle düzenlemenin ihale dokümanında hukuki belirsizlik oluşturduğu ve ihalenin iptalini gerektirdiği sonucuna varıldı.

Reklam ilan vergisinde geçmiş döneme ait tarhiyat, faaliyetin gerçekten yapıldığını gösteren somut kanıtlara dayanmalıdır. Danıştay, yalnız varsayım veya genel tespitle yapılan işlemin yeterli olmadığını vurgulamaktadır. Vergiyi doğuran olayın zamanı, yeri ve kapsamı dosyada açıkça ortaya konulmalıdır. Karar, belediyelerin denetim ve belge düzenini tarhiyattan önce tamamlaması gerektiğini göstermektedir.

Sürücüsüz araç kiralama hizmet alımında aşırı düşük teklif açıklaması istenirken, teklif bedelini etkileyen önemli maliyet bileşenlerinin isteklilere açıkça gösterilmesi gerektiği vurgulandı. Dokümanda yer alan tüm giderlere ilişkin genel açıklama talebi ile bazı maliyetlerin yanlış yöntemle sorgulanması uygun bulunmadı. Kurul, açıklama yazısının ölçülü, eşitlikçi ve tereddütsüz olması gerektiğini; idarenin hangi bileşen için hangi açıklamayı beklediğini önceden belirlemesi gerektiğini değerlendirdi. Uyuşmazlıkta sorgulamanın yeniden yapılmasına karar verildi.

Araç kiralama ihalesinde sunulan iş deneyim belgesinde personel, kıyafet ve malzeme gibi benzer iş kapsamı dışındaki kalemlerin bulunması tek başına teklifin dışlanması için yeterli görülmedi. İdari şartname, bu kalemlerin tutarı ayrıştırıldıktan sonra kalan iş deneyimi tutarının değerlendirilmesini öngörüyordu. Kurul, elektronik teklif sistemindeki belirsizlik nedeniyle açıklamanın hangi kanaldan verildiğinin değil, ayrıştırmanın doğrulanabilir olup olmadığının esas alınması gerektiğini değerlendirdi. Karar, ihale komisyonunun esasa ilişkin inceleme görevini ve şekli farklılıkların sınırlı etkisini vurguladı.

Ecrimisil, kamu taşınmazının haksız kullanımından doğan bedeldir ve tutarı somut taşınmaz verileri üzerinden belirlenmelidir. Danıştay, değer tespitinin yetkili komisyon tarafından yapılmasını ve hesabın denetlenebilir olmasını aramaktadır. Emsal seçimi, kullanım dönemi ve taşınmazın niteliği gerekçede açıkça gösterilmelidir. Karar, belediyelerin ecrimisil dosyasında araştırma ile hesaplamayı birlikte belgelemeleri gerektiğine işaret etmektedir.

Belediye meclis üyeleri ve personelin hizmetle ilgili eğitimlere katılması belediye bütçesinden karşılanabilecek giderler arasındadır. Ancak eğitimlerin şehir dışında ve özel kuruluşlardan alınması, tasarruf tedbirleri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Sayıştay, Kıbrıs ve Antalya’da gerçekleştirilen eğitimlere ilişkin harcamaları Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’ne aykırı bulmuştur. Buna rağmen yalnız Genelge’ye aykırılığın kamu zararı ve tazmin için yeterli olmadığına karar verilmiştir.

Belediyenin idare faaliyet raporunu hazırlamak, belediyenin kendi mali hizmetler birimine verilmiş asli görevlerden biridir. Bu nedenle faaliyet raporunun hazırlanmasının özel bir firmadan hizmet alımı yoluyla yaptırılması uygun değildir. Sayıştay ayrıca elektronik ortamda hazırlanıp paylaşılması gereken faaliyet raporundan 3.000 adet basılmasını da mevzuata aykırı bulmuştur. Hazırlama ve basım hizmeti için yapılan ödemenin kamu zararına neden olduğuna ve sorumlulardan tahsil edilmesine karar verilmiştir.

Çevre temizlik vergisinde işyerlerinin hangi bina grubunda yer alacağı belediye meclisinin takdirine bırakılmamıştır. Bina grupları; işyerinin kullanım şekli, öğrenci, yatak, personel veya koltuk sayısı ile kullanım alanı gibi ölçütlere göre merkezi düzenlemelerle belirlenmektedir. Belediye meclisi ise bulunduğu yerin sosyal ve ekonomik özelliklerini dikkate alarak bu grupların hangi dereceye gireceğini belirleyebilir. Bu nedenle meclis kararıyla bina gruplarının değiştirilmesi veya farklı kriterlerle yeniden oluşturulması mümkün değildir.

Belediyeler, mahalle ve muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla bütçe imkânları ölçüsünde ayni yardım ve destek sağlayabilir. Ancak bu destek kapsamında muhtarlıklara doğrudan nakdi ödeme yapılması uygun değildir. Su, elektrik, doğalgaz, telefon, kira ve kırtasiye gibi giderler belediye tarafından karşılanabilir. Bunun için ödemelerin muhtarlığa nakit olarak aktarılması yerine, ilgili giderlerin belediye tarafından doğrudan ödenmesi gerekir.

Belediyeler tarafından mali konularda hazırlanan yönetmelikler ve yönetmelik niteliğindeki düzenlemeler, Sayıştayın istişari görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konulmalıdır. Sayıştay görüşü, mali hükümler içeren bu düzenlemeler açısından yürürlüğe girme sürecinin bir parçasıdır. Bu nedenle ücret, gelir, satış, kiralama veya benzeri mali işlemleri düzenleyen yönetmeliklerin görüş alınmadan uygulanmaya başlanması uygun değildir.

Taşınmazın ihale veya satış sürecindeki tahmini bedeli, taşınmazın özelliklerine uygun araştırmayla belirlenmelidir. Danıştay, her olayda aynı tür raporu zorunlu tutmak yerine tespitin objektif ve denetlenebilir olup olmadığına bakmaktadır. Uzman değerleme raporu kullanılabilir; ancak temel ölçüt bedelin somut verilerle gerekçelendirilmesidir. Karar, belediyelerin tahmini bedel dosyasını ihale öncesinde eksiksiz kurması gerektiğini göstermektedir.

Belediyeye ait kiralanmış bir taşınmazın sözleşmede belirlenen alanından daha fazlasının kullanılması halinde, fazladan kullanılan bölüm için ecrimisil tespit ve tahakkuku yapılmalıdır. İşgalin bilinmesine rağmen ecrimisil işlemlerinin yürütülmemesi, belediyenin elde etmesi gereken gelirden mahrum kalmasına ve kamu zararına neden olabilir. Sayıştay, incelenen olayda tahakkuk ettirilmeyen ecrimisil nedeniyle oluşan kamu zararından üst yönetici ve diğer sorumluyu sorumlu tutmuştur. Muhasebe yetkilisinin ise henüz tahakkuk ettirilmemiş bir alacağın tahsilinden sorumlu olmadığına karar verilmiştir.

Belediye meclisinin taşınmazların tahsisine karar verme yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki sınırsız değildir. Belediye taşınmazları tahsis yoluyla esas olarak diğer mahalli idareler ile kamu kurum ve kuruluşlarının asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere verilebilir. Amatör spor kulüplerine yardım ve destek sağlanabilmesi, belediye taşınmazlarının spor kulübü derneklerine ihalesiz tahsis edilebileceği anlamına gelmez. Sayıştay, spor kulübüne tahsis edilen taşınmazların üçüncü kişilere kiralanması sonucu belediyenin elde edemediği geliri kamu zararı olarak değerlendirmiştir.

Belediye şirketlerinin, diğer belediye şirketlerine finansman sağlamak amacıyla borç vermesine yönelik açık bir yetki bulunmamaktadır. Sayıştay incelemesinde, mali yapısı bozuk ve sürekli zarar eden bir belediye şirketinin diğer belediye şirketlerine herhangi bir iş veya ihale karşılığı olmadan yüksek tutarlarda kaynak aktardığı tespit edilmiştir. Bu işlemlerin sipariş avansı veya ticari alacak gibi muhasebeleştirilmesi de işlemin gerçek niteliğini değiştirmemektedir. Belediye şirketlerinin kaynaklarını kullanırken kendi mali yapısını ve şirket menfaatini gözetmesi gerekir.

Belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu nedenle avukatlık, mali müşavirlik ve benzeri hizmetler, herhangi bir satın alma usulü uygulanmadan yalnızca karşılıklı sözleşme imzalanarak temin edilemez. İstisna kapsamında olmayan hizmet alımlarının ihale yoluyla veya gerekli şartların bulunması halinde doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi gerekir. Bu kurallara uyulmaması şirket yöneticileri açısından sorumluluk doğurabilir.

Belediye şirketlerinden doğrudan personel hizmeti alımında yüklenici kârı, asgari işçilik maliyeti ile işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bu tutar üzerinden yüzde 7’ye kadar yüklenici kârı belirlenebilir. Toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ayrıca ödenmesi gereken giderler ise kâr hesabına dâhil edilmemelidir. Bu giderlerin kâr matrahına eklenmesi belediye şirketine fazla ödeme yapılmasına neden olur.

Belediye başkanlığı görevinin sona erdirilmesine ilişkin süreç, ağır sonucu nedeniyle sıkı usul ve somut gerekçe gerektirir. Danıştay, faaliyet raporunun reddi ile görevden düşürme sonucunun kendiliğinden doğmayacağını belirtmektedir. Meclis değerlendirmesi, denetim raporları ve savunma imkânı karar dosyasında birlikte ele alınmalıdır. Karar, belediye organlarının yetki ve sorumluluk sınırlarını açık biçimde ortaya koymaktadır.

Belediyelerde müdürlük görevi, atama ve görevde yükselme şartlarına tabi asli ve sürekli bir kamu görevidir. Bu nedenle işçi kadrosunda bulunan personelin müdür olarak veya müdürlük görevini yürütmek üzere görevlendirilmesi mümkün değildir. Görevlendirmenin “tedviren” yapılması ya da toplu iş sözleşmesinde idari sorumluluk tazminatı öngörülmesi bu sonucu değiştirmez. Sayıştay, işçiye müdürlük görevi nedeniyle yapılan ilave ödemeyi kamu zararı kabul etmiş ve hatalı görevlendirmeyi yapan belediye başkanını sorumlu tutmuştur.

Belediye başkanının ihale kararını onaylama veya iptal etme yetkisi, kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde kullanılmalıdır. Danıştay, iptal işleminin soyut takdire değil somut ve denetlenebilir gerekçeye dayanmasını aramaktadır. Usulsüzlük, ihtiyaç değişikliği veya kaynak durumu gibi sebepler dosyada açıkça gösterilmelidir. Karar, yetkinin ihale komisyonu kararı ve isteklilerin hukuki güvenliği gözetilerek kullanılmasını gerektirir.

Belediye şirketlerine alınacak personelin arşiv araştırması ve gerekli hâllerde güvenlik soruşturması tamamlanmadan işe başlatılması mümkün değildir. Araştırma sonuçlarının yetkili mercilerden alınması ve elde edilen bilgilerin Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenmesi gerekir. Komisyonun değerlendirmesi işe almaya yetkili makama sunulduktan sonra personel istihdam süreci sonuçlandırılmalıdır. Sayıştay, araştırma süreci tamamlanmadan personelin fiilen işe başlatılmasını mevzuata aykırı bulmuştur.

Belediye meclisi kararlarının geçerliliği, toplantı ve karar yeter sayılarının doğru hesaplanmasına bağlıdır. Danıştay, yeter sayının toplantıya katılanların sayısından ve mevzuatta öngörülen usulden ayrılarak belirlenemeyeceğini vurgulamaktadır. Yoklama, çekimser ve kabul oyları ile karar sonucu tutanakta açıkça gösterilmelidir. Karar, meclislerde usul kayıtlarının kararın esası kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Belediye taşınmazlarının uzun süre ecrimisil alınarak kullandırılması, kiralama yerine uygulanabilecek olağan bir taşınmaz yönetim yöntemi değildir. Ecrimisil, izinsiz kullanım nedeniyle ortaya çıkan geçici bir tazmin niteliğindedir. Taşınmazın sürekli kullandırılması isteniyorsa işgalin sona erdirilmesi ve taşınmazın ihale yoluyla kiraya verilmesi gerekir. Sayıştay, ecrimisilin kira bedeli gibi sürekli tahsil edilerek işgalin devamına izin verilmesini mevzuata aykırı bulmuştur.

Belediye alacaklarının süresinde takip ve tahsil edilmemesi nedeniyle zamanaşımına uğraması kamu zararına yol açabilir. Sayıştay, tahakkuk etmiş imar para cezalarının tahsili için gerekli işlemlerin zamanında yapılmaması sonucunda oluşan kamu zararından belediye başkanı ile mali hizmetler müdür vekilini birlikte sorumlu tutmuştur. Belediye başkanı gelir ve alacakların takip ve tahsilinin sağlanmasından, mali hizmetler birimi ise bu işlemlerin yürütülmesinden sorumludur. Alacağın yıllarca takip edilmeden zamanaşımına bırakılması halinde sorumluluk yalnız tahsilatı yapan personele yüklenemez.

Belediyelerin görev, sorumluluk ve yetki alanı kendi belediye sınırlarıyla sınırlıdır. Bu nedenle başka mahalli idarelerin veya merkezi idarenin kendi asli görevleri için ihtiyaç duyduğu malzemelerin belediye bütçesinden karşılanması mümkün değildir. Sayıştay, Aydın Büyükşehir Belediyesinin Kars’ın Susuz ve Selim ilçelerine kilitli parke taşı almasını görev ve sorumluluk alanı dışında yapılan harcama olarak değerlendirmiştir. Mahalli idareler arası dayanışma amacı taşıması da işlemi mevzuata uygun hale getirmemiştir.

Belediyeye ait taşınmazlar ile belediyenin tasarrufundaki alanların kiraya verilmesi, mevzuatta belirlenen yetkili organların kararıyla yapılmalıdır. Belediye başkanı, kendisine ait olmayan bu kiralama yetkisini başkanlık oluru ile belediye şirketine devredemez. Sayıştay, belediyeye ait reklam alanlarının belediye şirketi aracılığıyla üçüncü kişiye kiralanması nedeniyle belediyenin kira gelirinden mahrum kaldığını ve kamu zararı oluştuğunu değerlendirmiştir. Zarardan, yetkisiz kiralama işlemine olur veren belediye başkanı tek başına sorumlu tutulmuştur.

Belediye alacaklarının tahsilinde yalnız ödeme emri düzenlenmesi yeterli değildir. Vadesinde ödenmeyen alacaklarda ödeme emrinin tebliğinden sonra haciz varakası düzenlenmeli, borçlunun malvarlığı araştırılmalı ve tespit edilen araç, taşınmaz veya banka hesapları üzerinde gerekli takip işlemleri yürütülmelidir. Bu süreçlerin eksik bırakılması alacağın tahsil edilememesine, zamanaşımına ve sorumluluğa yol açabilir.

Belediyelerin vergi, resim ve harç gelirleri ile genel bütçe vergi gelirlerinden aldıkları paylar haczedilemeyen gelirler arasındadır. Ancak bu gelirlerin kira, faiz ve taşınmaz satış geliri gibi haczedilebilir gelirlerle aynı banka hesabında tutulması, paraların kaynağının ayrıştırılmasını güçleştirir. Sayıştay, bu şekilde kullanılan hesapların “havuz hesabı” niteliğine dönüşebileceğini ve haczedilmezlik güvencesinin kaybedilmesine yol açabileceğini belirtmiştir. Bu nedenle haczedilemeyen gelirlerin ayrı banka hesaplarında izlenmesi gerekir.

Özel kalem müdürlüğü gibi istisnai bir memuriyet kadrosunda görev yapmak, personele mühendis kadrosuna sınavsız atanma hakkı vermez. Mühendislik, unvan değişikliğine tabi bir kadro olduğundan atanacak kişinin gerekli öğrenim şartını taşımasının yanında unvan değişikliği sürecini de tamamlaması gerekir. Sayıştay, özel kalem müdürlüğüne açıktan atanan kişinin daha sonra sınavsız şekilde mühendis kadrosuna geçirilmesini mevzuata aykırı bulmuş ve yapılan fazla ödemeleri kamu zararı olarak değerlendirmiştir. Sorumluluk ise atama işlemini hazırlayan ve onaylayan görevlilere yüklenmiştir.

Belediye Başkanının, hakkında ileri sürülen iddialar nedeniyle, görevinden uzaklaştırılması ve yerine kayyum atanması Anayasaya aykırıdır. Belediye Kanunu’na göre; belediye başkanı, terör veya terör örgütlerine yardım suçları nedeniyle görevden uzaklaştırılması durumunda, ilgili makamlarca Başkan Vekili yani Kayyum atanır. Seçilmiş Belediye Başkanlarının görevden uzaklaştırılabilmesi için, yürütülen soruşturmanın “görevleriyle ilgili bir suç” nedeniyle açılmış olması gerekir. Yerine Kayyum ataması yapılan, Van-Bahçesaray Belediye Başkanı hakkında mahkeme; isnat edilen fiillerin, doğrudan belediye başkanlığı göreviyle ilgili olmadığından, Kayyum ataması işleminin iptaline karar vermiştir.

Muayene ve kabul komisyonlarının, ihale konusu işle ilgili yeterli bilgiye sahip ve gerekli teknik niteliği taşıyan kişilerden oluşturulması gerekir. Belediyede yeterli sayı ve nitelikte personel bulunmasına rağmen, işin uzmanı olmayan belediye şirketi personelinin bu komisyonlarda görevlendirilmesi uygun değildir. Belediyede gerekli uzman personel bulunmuyorsa diğer kamu kurum ve kuruluşlarından uzman veya teknik personel görevlendirilebilir. Sayıştay, komisyonların personelin statüsünden önce işin gerektirdiği uzmanlık ve teknik yeterlilik dikkate alınarak oluşturulması gerektiğini vurgulamıştır.

Hizmet alımı sözleşmelerinde yüklenicinin yükümlülüklerini eksik yerine getirmesi halinde, sözleşmede öngörülen kesinti ve cezaların uygulanması gerekir. Araç kiralama işinde bakım, onarım veya arıza nedeniyle çalışmayan araçların yerine yedek araç sağlanmaması durumunda hakedişten kesinti yapılmalı ve öngörülen ceza uygulanmalıdır. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine rağmen ceza ve kesintilerin uygulanmaması, yükleniciye fazla ödeme yapılmasına ve kamu zararına neden olur. Sayıştay, oluşan zarardan ödeme ve kontrol sürecinde görev alan sorumluları birlikte sorumlu tutmuştur.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında kıdem tazminatı maliyeti yükleniciye yapılan hizmet bedelinin içinde yer almıyorsa, belediyenin işçilere ödediği kıdem tazminatının belediye şirketine rücu edilmemesi kamu zararı oluşturmaz. Sayıştay, belediyenin yüzde 100 sermayesine sahip olduğu şirket bünyesinde çalışırken emekli olan işçilere yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin şirkete yansıtılmamasını mevzuata uygun bulmuştur. Çünkü şirket, kendisine ödenmeyen bir maliyet kaleminden sorumlu tutulamaz.

Belediye bütçesinden, yeni evlenen çiftlere düğünlerde hediye edilmek üzere altın alınması mümkün değildir. Sayıştay, kamu kaynakları kullanılarak hediye verilmesini yasaklayan düzenlemeler ile temsil ve ağırlama giderlerinin sınırlarını birlikte değerlendirerek, gram altın alımını belediyenin temsil giderleri kapsamında görmemiştir. Bu nedenle altın bedellerinin belediye bütçesinden karşılanması kamu zararı olarak kabul edilmiş ve sorumlulara ödettirilmesine karar verilmiştir.

Belediye şirketi personeli, belediyenin ödeme emri belgesini düzenlemek ve ön mali kontrol yapmakla görevli gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilemez. Bu görevin, harcama yetkilisinin yardımcıları veya hiyerarşik olarak en yakın üst kademe yöneticileri arasından belirlenen belediye personeli tarafından yürütülmesi gerekir. Sayıştay kararında sözleşmeli personelin gerçekleştirme görevlisi olmasına yasal engel bulunmadığı, ancak şirket personelinin bu görevi üstlenemeyeceği açıkça belirtilmiştir. İncelenen olayda hatalı görevlendirme kaldırılmış ve kamu zararı oluşmadığından tazmin kararı verilmemiştir.