Sayıştay Kararları

Belediyenin özel bir kişiden daire kiralayıp Kaymakamlığın kullanımına tahsis etmesi ve dairenin fiilen kamu konutu olarak kullanılması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Temyiz Kurulu, belediyelerin diğer kamu kurumlarına ancak kendi mülkiyetlerindeki taşınmazları tahsis edebileceğini belirtmiştir. Ayrıca kamu kurumlarına tahsis edilen belediye taşınmazlarının kamu konutu veya sosyal tesis olarak kullanılamayacağı vurgulanmıştır.

Belediye Başkanının görev nedeniyle yaptığı yurtiçi seyahatlerde konaklama ve yemek giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Sayıştay, Başkanın görev nedeniyle seyahat ettiğini kabul etmiş; ancak ödenecek tutarın Harcırah Kanunundaki sınırlar içinde kalması gerektiğini belirtmiştir. Hak edilen gündelik ve konaklama bedelini aşan tutarlar ile yemek giderleri kamu zararı sayılmıştır. Kamu zararından, ödeme emrini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan Üst Yönetici ile ilgili Gerçekleştirme Görevlileri müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

Belediye Meclisi kararıyla başka bir kamu kurumunda çalışan personele belediye bütçesinden ücretsiz yemek hizmeti verilmesi Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Belediye Meclisi üyeleri, kararın 5393 sayılı Kanun’un diğer kamu kurumlarıyla iş birliğine ilişkin hükümlerine dayandığını savunmuştur. Temyiz Kurulu, başka kurum personelinin kişisel yemek ihtiyacının belediyenin merkezî idareye sağlayabileceği ayni destek kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

Belediye bütçesinden bir meslek odasının üyelerine dağıtılmak üzere 10.000 adet masa örtüsü alınması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Temyiz Kurulu, belediye başkanının üst yönetici olmasının tek başına belediyedeki bütün mali işlemlerden sorumlu tutulması için yeterli olmadığını belirtmiştir. Ancak somut olayda yapılan harcama ile belediye başkanının eylemi arasında doğrudan illiyet bağı bulunduğu değerlendirilmiştir. Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin yanında belediye başkanının da kamu zararından sorumluluğu kabul edilmiş ve tazmin hükmü tasdik edilmiştir.

Belediye şirketinden doğrudan hizmet alımı kapsamında çalışan işçilere toplu iş sözleşmesi hükümlerinin dışında seyyanen zam yapılmasını ve bu tutarın belediye bütçesinden ödenmesini kamu zararı oluşturur. İmza ve görev bağlantısına göre belediye başkanı, başkan yardımcısı, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu doğmaktadır.

Belediye meclis üyeleri ve personelin hizmetle ilgili eğitimlere katılması belediye bütçesinden karşılanabilecek giderler arasındadır. Ancak eğitimlerin şehir dışında ve özel kuruluşlardan alınması, tasarruf tedbirleri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Sayıştay, Kıbrıs ve Antalya’da gerçekleştirilen eğitimlere ilişkin harcamaları Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’ne aykırı bulmuştur. Buna rağmen yalnız Genelge’ye aykırılığın kamu zararı ve tazmin için yeterli olmadığına karar verilmiştir.

Belediyenin idare faaliyet raporunu hazırlamak, belediyenin kendi mali hizmetler birimine verilmiş asli görevlerden biridir. Bu nedenle faaliyet raporunun hazırlanmasının özel bir firmadan hizmet alımı yoluyla yaptırılması uygun değildir. Sayıştay ayrıca elektronik ortamda hazırlanıp paylaşılması gereken faaliyet raporundan 3.000 adet basılmasını da mevzuata aykırı bulmuştur. Hazırlama ve basım hizmeti için yapılan ödemenin kamu zararına neden olduğuna ve sorumlulardan tahsil edilmesine karar verilmiştir.

Çevre temizlik vergisinde işyerlerinin hangi bina grubunda yer alacağı belediye meclisinin takdirine bırakılmamıştır. Bina grupları; işyerinin kullanım şekli, öğrenci, yatak, personel veya koltuk sayısı ile kullanım alanı gibi ölçütlere göre merkezi düzenlemelerle belirlenmektedir. Belediye meclisi ise bulunduğu yerin sosyal ve ekonomik özelliklerini dikkate alarak bu grupların hangi dereceye gireceğini belirleyebilir. Bu nedenle meclis kararıyla bina gruplarının değiştirilmesi veya farklı kriterlerle yeniden oluşturulması mümkün değildir.

Belediyeler, mahalle ve muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla bütçe imkânları ölçüsünde ayni yardım ve destek sağlayabilir. Ancak bu destek kapsamında muhtarlıklara doğrudan nakdi ödeme yapılması uygun değildir. Su, elektrik, doğalgaz, telefon, kira ve kırtasiye gibi giderler belediye tarafından karşılanabilir. Bunun için ödemelerin muhtarlığa nakit olarak aktarılması yerine, ilgili giderlerin belediye tarafından doğrudan ödenmesi gerekir.

Belediyeler tarafından mali konularda hazırlanan yönetmelikler ve yönetmelik niteliğindeki düzenlemeler, Sayıştayın istişari görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konulmalıdır. Sayıştay görüşü, mali hükümler içeren bu düzenlemeler açısından yürürlüğe girme sürecinin bir parçasıdır. Bu nedenle ücret, gelir, satış, kiralama veya benzeri mali işlemleri düzenleyen yönetmeliklerin görüş alınmadan uygulanmaya başlanması uygun değildir.

Belediyeye ait kiralanmış bir taşınmazın sözleşmede belirlenen alanından daha fazlasının kullanılması halinde, fazladan kullanılan bölüm için ecrimisil tespit ve tahakkuku yapılmalıdır. İşgalin bilinmesine rağmen ecrimisil işlemlerinin yürütülmemesi, belediyenin elde etmesi gereken gelirden mahrum kalmasına ve kamu zararına neden olabilir. Sayıştay, incelenen olayda tahakkuk ettirilmeyen ecrimisil nedeniyle oluşan kamu zararından üst yönetici ve diğer sorumluyu sorumlu tutmuştur. Muhasebe yetkilisinin ise henüz tahakkuk ettirilmemiş bir alacağın tahsilinden sorumlu olmadığına karar verilmiştir.

Belediye meclisinin taşınmazların tahsisine karar verme yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki sınırsız değildir. Belediye taşınmazları tahsis yoluyla esas olarak diğer mahalli idareler ile kamu kurum ve kuruluşlarının asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere verilebilir. Amatör spor kulüplerine yardım ve destek sağlanabilmesi, belediye taşınmazlarının spor kulübü derneklerine ihalesiz tahsis edilebileceği anlamına gelmez. Sayıştay, spor kulübüne tahsis edilen taşınmazların üçüncü kişilere kiralanması sonucu belediyenin elde edemediği geliri kamu zararı olarak değerlendirmiştir.

Belediye şirketlerinin, diğer belediye şirketlerine finansman sağlamak amacıyla borç vermesine yönelik açık bir yetki bulunmamaktadır. Sayıştay incelemesinde, mali yapısı bozuk ve sürekli zarar eden bir belediye şirketinin diğer belediye şirketlerine herhangi bir iş veya ihale karşılığı olmadan yüksek tutarlarda kaynak aktardığı tespit edilmiştir. Bu işlemlerin sipariş avansı veya ticari alacak gibi muhasebeleştirilmesi de işlemin gerçek niteliğini değiştirmemektedir. Belediye şirketlerinin kaynaklarını kullanırken kendi mali yapısını ve şirket menfaatini gözetmesi gerekir.

Belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu nedenle avukatlık, mali müşavirlik ve benzeri hizmetler, herhangi bir satın alma usulü uygulanmadan yalnızca karşılıklı sözleşme imzalanarak temin edilemez. İstisna kapsamında olmayan hizmet alımlarının ihale yoluyla veya gerekli şartların bulunması halinde doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi gerekir. Bu kurallara uyulmaması şirket yöneticileri açısından sorumluluk doğurabilir.

Belediye şirketlerinden doğrudan personel hizmeti alımında yüklenici kârı, asgari işçilik maliyeti ile işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bu tutar üzerinden yüzde 7’ye kadar yüklenici kârı belirlenebilir. Toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ayrıca ödenmesi gereken giderler ise kâr hesabına dâhil edilmemelidir. Bu giderlerin kâr matrahına eklenmesi belediye şirketine fazla ödeme yapılmasına neden olur.

Belediyelerde müdürlük görevi, atama ve görevde yükselme şartlarına tabi asli ve sürekli bir kamu görevidir. Bu nedenle işçi kadrosunda bulunan personelin müdür olarak veya müdürlük görevini yürütmek üzere görevlendirilmesi mümkün değildir. Görevlendirmenin “tedviren” yapılması ya da toplu iş sözleşmesinde idari sorumluluk tazminatı öngörülmesi bu sonucu değiştirmez. Sayıştay, işçiye müdürlük görevi nedeniyle yapılan ilave ödemeyi kamu zararı kabul etmiş ve hatalı görevlendirmeyi yapan belediye başkanını sorumlu tutmuştur.

Belediye şirketlerine alınacak personelin arşiv araştırması ve gerekli hâllerde güvenlik soruşturması tamamlanmadan işe başlatılması mümkün değildir. Araştırma sonuçlarının yetkili mercilerden alınması ve elde edilen bilgilerin Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenmesi gerekir. Komisyonun değerlendirmesi işe almaya yetkili makama sunulduktan sonra personel istihdam süreci sonuçlandırılmalıdır. Sayıştay, araştırma süreci tamamlanmadan personelin fiilen işe başlatılmasını mevzuata aykırı bulmuştur.

Belediye taşınmazlarının uzun süre ecrimisil alınarak kullandırılması, kiralama yerine uygulanabilecek olağan bir taşınmaz yönetim yöntemi değildir. Ecrimisil, izinsiz kullanım nedeniyle ortaya çıkan geçici bir tazmin niteliğindedir. Taşınmazın sürekli kullandırılması isteniyorsa işgalin sona erdirilmesi ve taşınmazın ihale yoluyla kiraya verilmesi gerekir. Sayıştay, ecrimisilin kira bedeli gibi sürekli tahsil edilerek işgalin devamına izin verilmesini mevzuata aykırı bulmuştur.

Belediye alacaklarının süresinde takip ve tahsil edilmemesi nedeniyle zamanaşımına uğraması kamu zararına yol açabilir. Sayıştay, tahakkuk etmiş imar para cezalarının tahsili için gerekli işlemlerin zamanında yapılmaması sonucunda oluşan kamu zararından belediye başkanı ile mali hizmetler müdür vekilini birlikte sorumlu tutmuştur. Belediye başkanı gelir ve alacakların takip ve tahsilinin sağlanmasından, mali hizmetler birimi ise bu işlemlerin yürütülmesinden sorumludur. Alacağın yıllarca takip edilmeden zamanaşımına bırakılması halinde sorumluluk yalnız tahsilatı yapan personele yüklenemez.

Ülkemiz idari yapılanmasında belediyeler, kent sakinlerine hizmet verme noktasında, hizmet ihtiyaçlarının tespitinde ve bu hizmet ihtiyaçlarının hızlı ve etkin bir şekilde sunulmasında büyük önem taşımaktadır. Belediye yöneticileri seçim ile göreve gelip belediye kaynaklarını etkili ve verimli bir şekilde kent sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarının giderilmesi için kullanırlar. Belediyelerin idari yapılanmaları, hizmet alanları, personel sayıları ve bütçe büyüklükleri incelendiğinde belediyelerin ülke ekonomisinin de etkili bir bileşeni olduğu görünmektedir.

Belediyelerin görev, sorumluluk ve yetki alanı kendi belediye sınırlarıyla sınırlıdır. Bu nedenle başka mahalli idarelerin veya merkezi idarenin kendi asli görevleri için ihtiyaç duyduğu malzemelerin belediye bütçesinden karşılanması mümkün değildir. Sayıştay, Aydın Büyükşehir Belediyesinin Kars’ın Susuz ve Selim ilçelerine kilitli parke taşı almasını görev ve sorumluluk alanı dışında yapılan harcama olarak değerlendirmiştir. Mahalli idareler arası dayanışma amacı taşıması da işlemi mevzuata uygun hale getirmemiştir.

Belediyeye ait taşınmazlar ile belediyenin tasarrufundaki alanların kiraya verilmesi, mevzuatta belirlenen yetkili organların kararıyla yapılmalıdır. Belediye başkanı, kendisine ait olmayan bu kiralama yetkisini başkanlık oluru ile belediye şirketine devredemez. Sayıştay, belediyeye ait reklam alanlarının belediye şirketi aracılığıyla üçüncü kişiye kiralanması nedeniyle belediyenin kira gelirinden mahrum kaldığını ve kamu zararı oluştuğunu değerlendirmiştir. Zarardan, yetkisiz kiralama işlemine olur veren belediye başkanı tek başına sorumlu tutulmuştur.

Belediye alacaklarının tahsilinde yalnız ödeme emri düzenlenmesi yeterli değildir. Vadesinde ödenmeyen alacaklarda ödeme emrinin tebliğinden sonra haciz varakası düzenlenmeli, borçlunun malvarlığı araştırılmalı ve tespit edilen araç, taşınmaz veya banka hesapları üzerinde gerekli takip işlemleri yürütülmelidir. Bu süreçlerin eksik bırakılması alacağın tahsil edilememesine, zamanaşımına ve sorumluluğa yol açabilir.

Belediyelerin vergi, resim ve harç gelirleri ile genel bütçe vergi gelirlerinden aldıkları paylar haczedilemeyen gelirler arasındadır. Ancak bu gelirlerin kira, faiz ve taşınmaz satış geliri gibi haczedilebilir gelirlerle aynı banka hesabında tutulması, paraların kaynağının ayrıştırılmasını güçleştirir. Sayıştay, bu şekilde kullanılan hesapların “havuz hesabı” niteliğine dönüşebileceğini ve haczedilmezlik güvencesinin kaybedilmesine yol açabileceğini belirtmiştir. Bu nedenle haczedilemeyen gelirlerin ayrı banka hesaplarında izlenmesi gerekir.

Özel kalem müdürlüğü gibi istisnai bir memuriyet kadrosunda görev yapmak, personele mühendis kadrosuna sınavsız atanma hakkı vermez. Mühendislik, unvan değişikliğine tabi bir kadro olduğundan atanacak kişinin gerekli öğrenim şartını taşımasının yanında unvan değişikliği sürecini de tamamlaması gerekir. Sayıştay, özel kalem müdürlüğüne açıktan atanan kişinin daha sonra sınavsız şekilde mühendis kadrosuna geçirilmesini mevzuata aykırı bulmuş ve yapılan fazla ödemeleri kamu zararı olarak değerlendirmiştir. Sorumluluk ise atama işlemini hazırlayan ve onaylayan görevlilere yüklenmiştir.

Muayene ve kabul komisyonlarının, ihale konusu işle ilgili yeterli bilgiye sahip ve gerekli teknik niteliği taşıyan kişilerden oluşturulması gerekir. Belediyede yeterli sayı ve nitelikte personel bulunmasına rağmen, işin uzmanı olmayan belediye şirketi personelinin bu komisyonlarda görevlendirilmesi uygun değildir. Belediyede gerekli uzman personel bulunmuyorsa diğer kamu kurum ve kuruluşlarından uzman veya teknik personel görevlendirilebilir. Sayıştay, komisyonların personelin statüsünden önce işin gerektirdiği uzmanlık ve teknik yeterlilik dikkate alınarak oluşturulması gerektiğini vurgulamıştır.

Hizmet alımı sözleşmelerinde yüklenicinin yükümlülüklerini eksik yerine getirmesi halinde, sözleşmede öngörülen kesinti ve cezaların uygulanması gerekir. Araç kiralama işinde bakım, onarım veya arıza nedeniyle çalışmayan araçların yerine yedek araç sağlanmaması durumunda hakedişten kesinti yapılmalı ve öngörülen ceza uygulanmalıdır. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine rağmen ceza ve kesintilerin uygulanmaması, yükleniciye fazla ödeme yapılmasına ve kamu zararına neden olur. Sayıştay, oluşan zarardan ödeme ve kontrol sürecinde görev alan sorumluları birlikte sorumlu tutmuştur.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında kıdem tazminatı maliyeti yükleniciye yapılan hizmet bedelinin içinde yer almıyorsa, belediyenin işçilere ödediği kıdem tazminatının belediye şirketine rücu edilmemesi kamu zararı oluşturmaz. Sayıştay, belediyenin yüzde 100 sermayesine sahip olduğu şirket bünyesinde çalışırken emekli olan işçilere yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin şirkete yansıtılmamasını mevzuata uygun bulmuştur. Çünkü şirket, kendisine ödenmeyen bir maliyet kaleminden sorumlu tutulamaz.

Belediye bütçesinden, yeni evlenen çiftlere düğünlerde hediye edilmek üzere altın alınması mümkün değildir. Sayıştay, kamu kaynakları kullanılarak hediye verilmesini yasaklayan düzenlemeler ile temsil ve ağırlama giderlerinin sınırlarını birlikte değerlendirerek, gram altın alımını belediyenin temsil giderleri kapsamında görmemiştir. Bu nedenle altın bedellerinin belediye bütçesinden karşılanması kamu zararı olarak kabul edilmiş ve sorumlulara ödettirilmesine karar verilmiştir.

Belediye şirketi personeli, belediyenin ödeme emri belgesini düzenlemek ve ön mali kontrol yapmakla görevli gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilemez. Bu görevin, harcama yetkilisinin yardımcıları veya hiyerarşik olarak en yakın üst kademe yöneticileri arasından belirlenen belediye personeli tarafından yürütülmesi gerekir. Sayıştay kararında sözleşmeli personelin gerçekleştirme görevlisi olmasına yasal engel bulunmadığı, ancak şirket personelinin bu görevi üstlenemeyeceği açıkça belirtilmiştir. İncelenen olayda hatalı görevlendirme kaldırılmış ve kamu zararı oluşmadığından tazmin kararı verilmemiştir.