Belediye Mevzuatı

Belediye Başkanının görev nedeniyle yaptığı yurtiçi seyahatlerde konaklama ve yemek giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Sayıştay, Başkanın görev nedeniyle seyahat ettiğini kabul etmiş; ancak ödenecek tutarın Harcırah Kanunundaki sınırlar içinde kalması gerektiğini belirtmiştir. Hak edilen gündelik ve konaklama bedelini aşan tutarlar ile yemek giderleri kamu zararı sayılmıştır. Kamu zararından, ödeme emrini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan Üst Yönetici ile ilgili Gerçekleştirme Görevlileri müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

Belediyeler, mevzuatta belirtilen şartlarla spor kulüplerinin amatör spor faaliyetlerine ayni veya nakdî destek sağlayabilir. Buna karşılık profesyonel spor dallarına ve profesyonel sporculara herhangi bir ad altında kaynak aktarılması mümkün değildir. Belediye şirketlerinin spor kulüpleriyle yapacağı sponsorluk ve reklam sözleşmelerinde ise şirket menfaati, ticari karşılık ve basiretli tacir ilkesi esas alınmalıdır.

Belediye Meclisi kararıyla başka bir kamu kurumunda çalışan personele belediye bütçesinden ücretsiz yemek hizmeti verilmesi Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Belediye Meclisi üyeleri, kararın 5393 sayılı Kanun’un diğer kamu kurumlarıyla iş birliğine ilişkin hükümlerine dayandığını savunmuştur. Temyiz Kurulu, başka kurum personelinin kişisel yemek ihtiyacının belediyenin merkezî idareye sağlayabileceği ayni destek kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

İşletme adı veya şirketin ticaret unvanı değiştiğinde, işyerinin faaliyeti ve bulunduğu yer değişmiyorsa yeniden baştan ruhsatlandırma yapılması gerekmez. Mevcut ruhsat dosyasındaki bilgi ve belgeler esas alınarak ruhsat yeni unvana göre yenilenebilir. Buna karşılık işyerinin fiilen başka bir adrese taşınması halinde yeni adres için yeniden işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi gerekir. Sadece mahalle, cadde, sokak adı veya kapı numarasının idari olarak değişmesi ise yeni ruhsat alınmasını gerektirmez

Belediyenin idare faaliyet raporunu hazırlamak, belediyenin kendi mali hizmetler birimine verilmiş asli görevlerden biridir. Bu nedenle faaliyet raporunun hazırlanmasının özel bir firmadan hizmet alımı yoluyla yaptırılması uygun değildir. Sayıştay ayrıca elektronik ortamda hazırlanıp paylaşılması gereken faaliyet raporundan 3.000 adet basılmasını da mevzuata aykırı bulmuştur. Hazırlama ve basım hizmeti için yapılan ödemenin kamu zararına neden olduğuna ve sorumlulardan tahsil edilmesine karar verilmiştir.

Bir işyerine kapatma cezası uygulanacağı ileri sürülerek spor kulübüne bağış yapılmasının istenmesi, kamu görevlisinin görevinden kaynaklanan yetkisini baskı aracı olarak kullanıp kullanmadığı yönünden ceza sorumluluğu doğurabilir. Ancak mahkûmiyet kurulabilmesi için belediye başkanının bu talimat veya talepte bulunduğunun kesin ve somut delillerle ortaya konulması gerekir. Yargıtay, somut olayda belediye başkanının bağış talebine katıldığını kanıtlayan yeterli delil bulunmadığını, ayrıca işyeri hakkında kapatma kararına dayanak oluşturacak resmi tespitlerin de mevcut olmadığını belirlemiştir. Bu nedenle icbar suretiyle irtikap suçundan verilen mahkûmiyet hükmü bozulmuştur.

Belediyelerde müdürlük görevi, atama ve görevde yükselme şartlarına tabi asli ve sürekli bir kamu görevidir. Bu nedenle işçi kadrosunda bulunan personelin müdür olarak veya müdürlük görevini yürütmek üzere görevlendirilmesi mümkün değildir. Görevlendirmenin “tedviren” yapılması ya da toplu iş sözleşmesinde idari sorumluluk tazminatı öngörülmesi bu sonucu değiştirmez. Sayıştay, işçiye müdürlük görevi nedeniyle yapılan ilave ödemeyi kamu zararı kabul etmiş ve hatalı görevlendirmeyi yapan belediye başkanını sorumlu tutmuştur.

Belediye zabıtası genel trafik denetimi yapamaz, trafik suç ve ceza tutanağı düzenleyemez ve araç plakasına trafik cezası uygulayamaz. Bu yetkiler trafik kolluğuna aittir ve belediye zabıtasına devredilemez. Ancak zabıtanın trafik ve ulaşım alanında hiçbir yetkisinin bulunmadığı da söylenemez. Belediye zabıtası trafik polisi gibi genel trafik denetimi yapamaz; ancak mevzuatın açıkça belediyeye verdiği görevler kapsamında gerekli idari işlemleri tesis edebilip, idari para cezası kesilebilir.

Sosyal devletin yereldeki yansıması olan sosyal belediyecilik, belediye sınırları içinde yaşayan tüm kesimlerin farklılıklarını ve dezavantajlarını göz önünde bulundurarak belediye hizmetlerinin bu kesimlere ulaşmasını sağlayan bir yaklaşımdır.

Belediye başkanlığı görevinin sona erdirilmesine ilişkin süreç, ağır sonucu nedeniyle sıkı usul ve somut gerekçe gerektirir. Danıştay, faaliyet raporunun reddi ile görevden düşürme sonucunun kendiliğinden doğmayacağını belirtmektedir. Meclis değerlendirmesi, denetim raporları ve savunma imkânı karar dosyasında birlikte ele alınmalıdır. Karar, belediye organlarının yetki ve sorumluluk sınırlarını açık biçimde ortaya koymaktadır.

Belediye bünyesinde spor kulübü kurulabilir; ancak kulüp, belediyeden ayrı bir özel hukuk tüzel kişisidir. Belediyenin amatör spora yapacağı yardımın, taşınmaz kullandırmasının ve satın alma işlemlerinin her biri kendi kanuni şartlarına tabidir. Profesyonel spor faaliyetlerine kaynak aktarılması, nakdi yardım sınırının aşılması ve belediye giderlerinin kulüp üzerinden yürütülmesi farklı hukuki sorumluluklar doğurabilir. Kulübün yönetimi ve mali kayıtları kendi organları tarafından yürütülürken belediye, kullandırdığı kamu kaynağının hukuka ve amacına uygunluğunu izlemekle yükümlüdür.

Belediye bütçesinden, yeni evlenen çiftlere düğünlerde hediye edilmek üzere altın alınması mümkün değildir. Sayıştay, kamu kaynakları kullanılarak hediye verilmesini yasaklayan düzenlemeler ile temsil ve ağırlama giderlerinin sınırlarını birlikte değerlendirerek, gram altın alımını belediyenin temsil giderleri kapsamında görmemiştir. Bu nedenle altın bedellerinin belediye bütçesinden karşılanması kamu zararı olarak kabul edilmiş ve sorumlulara ödettirilmesine karar verilmiştir.

Belediye başkanının, bir imar işleminin ilerlemesi ve belediye encümeninden olumlu karar çıkması karşılığında taşınmazdaki değer artışının bir bölümünün belediyeye verilmesini istemesi irtikap suçu bakımından değerlendirilmiştir. Yargıtay, irtikap suçunun oluşabilmesi için kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kullanarak kendisine veya başka bir kişiye yarar sağlamaya yönelmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda talep edilen menfaatin belediye lehine olması nedeniyle irtikap suçunun unsurlarının oluşmadığına, eylemin görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebileceğine karar verilmiştir.

Belediye encümeninin kimlerden oluşacağı mevzuatta açıkça belirlenmiş olup, eksik kalan üyeliklerin belediye başkanı tarafından başka kişiler görevlendirilerek tamamlanması mümkün değildir. Belediye başkan yardımcısı ancak meclis üyeleri arasından encümen üyesi seçilmişse veya belediye başkanının katılmadığı bir toplantıya başkanlık etmek üzere görevlendirilmişse encümende yer alabilir. Belediye başkanına vekâlet eden meclis üyesi ise başkanın yetkilerine sahip olduğundan encümene başkanlık eder. Aynı toplantıda başkanlık ve üyelik sıfatlarının doğru şekilde ayrılması gerekir.

Ülkemiz idari yapılanmasında belediyeler, kent sakinlerine hizmet verme noktasında, hizmet ihtiyaçlarının tespitinde ve bu hizmet ihtiyaçlarının hızlı ve etkin bir şekilde sunulmasında büyük önem taşımaktadır. Belediye yöneticileri seçim ile göreve gelip belediye kaynaklarını etkili ve verimli bir şekilde kent sakinlerinin mahalli müşterek ihtiyaçlarının giderilmesi için kullanırlar. Belediyelerin idari yapılanmaları, hizmet alanları, personel sayıları ve bütçe büyüklükleri incelendiğinde belediyelerin ülke ekonomisinin de etkili bir bileşeni olduğu görünmektedir.

Belediye meclisi kararlarının geçerliliği, toplantı ve karar yeter sayılarının doğru hesaplanmasına bağlıdır. Danıştay, yeter sayının toplantıya katılanların sayısından ve mevzuatta öngörülen usulden ayrılarak belirlenemeyeceğini vurgulamaktadır. Yoklama, çekimser ve kabul oyları ile karar sonucu tutanakta açıkça gösterilmelidir. Karar, meclislerde usul kayıtlarının kararın esası kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Belediye Başkanının, hakkında ileri sürülen iddialar nedeniyle, görevinden uzaklaştırılması ve yerine kayyum atanması Anayasaya aykırıdır. Belediye Kanunu’na göre; belediye başkanı, terör veya terör örgütlerine yardım suçları nedeniyle görevden uzaklaştırılması durumunda, ilgili makamlarca Başkan Vekili yani Kayyum atanır. Seçilmiş Belediye Başkanlarının görevden uzaklaştırılabilmesi için, yürütülen soruşturmanın “görevleriyle ilgili bir suç” nedeniyle açılmış olması gerekir. Yerine Kayyum ataması yapılan, Van-Bahçesaray Belediye Başkanı hakkında mahkeme; isnat edilen fiillerin, doğrudan belediye başkanlığı göreviyle ilgili olmadığından, Kayyum ataması işleminin iptaline karar vermiştir.