Şirket ve BİT Mevzuatı

Belediye şirketinden doğrudan hizmet alımı kapsamında çalışan işçilere toplu iş sözleşmesi hükümlerinin dışında seyyanen zam yapılmasını ve bu tutarın belediye bütçesinden ödenmesini kamu zararı oluşturur. İmza ve görev bağlantısına göre belediye başkanı, başkan yardımcısı, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu doğmaktadır.

Marmara Belediyeler Birliği tarafından hazırlanan “Belediye Şirketleri Eğitim Serisi”, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerin hukuki, mali ve idari yapısını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Eğitim serisinde belediye şirketlerinin kuruluş ve faaliyet esaslarından yönetim yapısına, mali süreçlerden denetim ve sorumluluk alanlarına kadar uygulamada önem taşıyan başlıklar sistematik biçimde değerlendirilmektedir.

Belediyenin yüzde yüz sahibi olduğu şirketlerde belediyeyi temsilen şirket müdürü veya kanuni temsilci olarak görev üstlenmek kişisel mali sorumluluk doğurabilir. Yargıtay, belediye başkan yardımcısının belediye adına şirketin kanuni temsilcisi olduğu dönemde doğan SGK prim borçlarından şirketle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabileceğine karar vermiştir. Sorumluluk ise temsil yetkisinin bulunduğu dönemle sınırlıdır.

Belediyeler ve bağlı kuruluşların yanında, bunların kurduğu şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin yeni şirket veya kooperatif kurması, başka şirketlere sermaye koyması, hisse edinmesi veya ortak olması da Cumhurbaşkanı iznine tabi hale gelmiştir. Bedelsiz devir yoluyla hisse edinilmesi de izin kapsamındadır. Buna karşılık mevcut pay oranını koruyan sermaye işlemleri, şirket türünün değiştirilmesi ve kural olarak faaliyet konusu değişiklikleri için Cumhurbaşkanı izni aranmamaktadır.

Belediye şirketlerinin, diğer belediye şirketlerine finansman sağlamak amacıyla borç vermesine yönelik açık bir yetki bulunmamaktadır. Sayıştay incelemesinde, mali yapısı bozuk ve sürekli zarar eden bir belediye şirketinin diğer belediye şirketlerine herhangi bir iş veya ihale karşılığı olmadan yüksek tutarlarda kaynak aktardığı tespit edilmiştir. Bu işlemlerin sipariş avansı veya ticari alacak gibi muhasebeleştirilmesi de işlemin gerçek niteliğini değiştirmemektedir. Belediye şirketlerinin kaynaklarını kullanırken kendi mali yapısını ve şirket menfaatini gözetmesi gerekir.

Marmara Belediyeler Birliği tarafından hazırlanan “Belediye Şirketleri Eğitim Serisi”, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerin hukuki, mali ve idari yapısını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Eğitim serisinde belediye şirketlerinin kuruluş ve faaliyet esaslarından yönetim yapısına, mali süreçlerden denetim ve sorumluluk alanlarına kadar uygulamada önem taşıyan başlıklar sistematik biçimde değerlendirilmektedir.

Belediyenin ortak olduğu şirketlerin genel kurulunda belediye tüzel kişiliğini temsil edecek gerçek kişinin kim tarafından belirleneceği uzun süredir uygulamada tartışılmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda bu temsilciyi belirlemek için mutlaka belediye meclisi kararı alınmasını zorunlu kılan açık bir hüküm bulunmadığını kabul etti. Belediye başkanının belediye tüzel kişiliğini temsil yetkisi kapsamında temsilci belirleyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Genel Kurala katılacak kişiyi Belediye Başkanı belirler ve dolayısıyla Yönetim Kurulu belirleme yetkisi Belediye Başkanına aittir.

Belediyelerin bütçe içi işletmeleri ayrı bir tüzel kişiliğe sahip değildir ve muhasebe işlemleri belediyenin mali yapısı içerisinde yürütülür. İşletmenin kurumlar vergisine tabi ticari faaliyetleri için tek düzen hesap planına göre ayrıca muhasebe kaydı tutulması gerekir. İşletmenin muhasebe yetkilisi, belediyenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisidir ve işletme hesabı belediye kesin hesabına dâhil edilir. İşletmeye alınan taşınırlar Taşınır Mal Yönetmeliğine, mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabidir.

Belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu nedenle avukatlık, mali müşavirlik ve benzeri hizmetler, herhangi bir satın alma usulü uygulanmadan yalnızca karşılıklı sözleşme imzalanarak temin edilemez. İstisna kapsamında olmayan hizmet alımlarının ihale yoluyla veya gerekli şartların bulunması halinde doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilmesi gerekir. Bu kurallara uyulmaması şirket yöneticileri açısından sorumluluk doğurabilir.

Marmara Belediyeler Birliği tarafından hazırlanan “Belediye Şirketleri Eğitim Serisi”, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerin hukuki, mali ve idari yapısını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Eğitim serisinde belediye şirketlerinin kuruluş ve faaliyet esaslarından yönetim yapısına, mali süreçlerden denetim ve sorumluluk alanlarına kadar uygulamada önem taşıyan başlıklar sistematik biçimde değerlendirilmektedir.

Belediye şirketleri özel hukuk tüzel kişisi olmakla birlikte 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerinde kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu şirketlerin ihalelerinde yasaklama kararını şirketin kendi ihale yetkilisinin verip veremeyeceği uzun süre tartışılmıştır. Kamu İhale Kurulu, belediye şirketlerinde yasaklama kararının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilmesi gerektiğine ilişkin düzenleyici karar almıştır. Danıştay bu düzenlemeyi hukuka uygun bularak açılan davayı reddetmiştir.

4734 sayılı Kanunun 3/g istisnasında önemli bir değişiklik yapılmıştır. Değişiklik özellikle belediyeler ve diğer kamu idareleri bünyesindeki bütçe içi işletmeler bakımından doğrudan sonuç doğurmaktadır. KİK, 31 Temmuz 2026’dan önce başlanmış işlemler ile bu tarihten sonra başlatılacak alımları birbirinden ayırmıştır. Önceden başlanmış belirli alımlar eski istisna kapsamında tamamlanabilecektir. 31 Temmuz 2026’dan sonra bütçe içi işletmeler 3/g kapsamında yeni alım başlatamayacaktır.

Belediye şirketi yöneticilerinin şirket kaynaklarını usulsüz kullandığı iddiasında suçun doğrudan “zimmet” olarak nitelendirilmesi her durumda mümkün değildir. Yargıtay, belediye şirketi yöneticisi ve şirkete muhasebe hizmeti veren sanıklar hakkında verilen nitelikli zimmet mahkûmiyetlerini incelemiş; kamu görevlisi olmayan kişinin zimmet suçunun asli faili olamayacağını, fiilin koşulları varsa hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma veya zimmete iştirak kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Eksik bilirkişi incelemesi nedeniyle mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur.

Belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler, mali kaynaklarını kamu haznedarlığı esaslarına uygun şekilde değerlendirmek zorundadır. Bu şirketlerin atıl nakitlerini mevduat veya izin verilen diğer yatırım araçlarında değerlendirmesi mümkündür; ancak bu işlemler esas olarak kamu sermayeli bankalar üzerinden yapılmalıdır. Özel bankalar ise tahsilat, ödeme ve benzeri bankacılık işlemlerinde kullanılabilir. Dolayısıyla belediye şirketleri, nakit kaynaklarının değerlendirilmesinde tamamen serbest bir banka tercihi yapamaz

Belediye şirketlerinden doğrudan personel hizmeti alımında yüklenici kârı, asgari işçilik maliyeti ile işçilikle bağlantılı ayni giderler toplamı üzerinden hesaplanmalıdır. Bu tutar üzerinden yüzde 7’ye kadar yüklenici kârı belirlenebilir. Toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ve fiyat farkı olarak ayrıca ödenmesi gereken giderler ise kâr hesabına dâhil edilmemelidir. Bu giderlerin kâr matrahına eklenmesi belediye şirketine fazla ödeme yapılmasına neden olur.

Belediyeler halka hizmet sunma noktasında; alt yapı işleri, park bahçe düzenlemeleri, kent temizliği, ulaşım hizmetleri, sosyal yardımlar, kültür organizasyonları ve sağlık hizmetleri gibi birbirinden çok farklı disiplin alanlarında vatandaşlara hizmet vermektedir. Bu hizmetler sunulurken belediye yönetimleri; hizmetin niteliği ve maliyeti, hizmet için gerekli olan organizasyon alt yapısı gibi kriterleri değerlendirerek, hizmeti ya kendi personeli ve ekipmanları ile gerçekleştirmekte ya da kanunda belirtilen ihale usulleri ile gördürmektedirler.

Marmara Belediyeler Birliği tarafından hazırlanan “Belediye Şirketleri Eğitim Serisi”, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak ortak oldukları şirketlerin hukuki, mali ve idari yapısını bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Eğitim serisinde belediye şirketlerinin kuruluş ve faaliyet esaslarından yönetim yapısına, mali süreçlerden denetim ve sorumluluk alanlarına kadar uygulamada önem taşıyan başlıklar sistematik biçimde değerlendirilmektedir.