Danıştay Kararları

Belediye şirketleri özel hukuk tüzel kişisi olmakla birlikte 4734 sayılı Kanun kapsamındaki ihalelerinde kamu ihale mevzuatına tabidir. Bu şirketlerin ihalelerinde yasaklama kararını şirketin kendi ihale yetkilisinin verip veremeyeceği uzun süre tartışılmıştır. Kamu İhale Kurulu, belediye şirketlerinde yasaklama kararının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilmesi gerektiğine ilişkin düzenleyici karar almıştır. Danıştay bu düzenlemeyi hukuka uygun bularak açılan davayı reddetmiştir.

Belediyenin bir tahsilata verdiği ad, mali yükümlülüğün hukuki niteliğini tek başına belirlemez. Soğutucu dolapların kaldırımda oluşturduğu kullanım için “zabıta işgaliye harcı” adıyla bedel istenmiştir. Vergi Mahkemesi tahsilatı işgal harcı hükümleri yönünden incelemiştir. Danıştay ise Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine dayalı bedelin vergi veya harç olmadığını belirterek görev yönünden kararı bozmuştur.

İlan ve reklam vergisinde yoklama tarihinden önceki dönemler için tarhiyat yapılabilmesi somut bilgi ve belgelere dayanmalıdır. Ancak mükellefin sözleşmeleri, kendi beyanları ve reklam alanlarının sürekli kullanımını gösteren kayıtlar geçmiş dönemin tespitinde dikkate alınabilir. İlk derece mahkemesi, yoklama tutanağını yetersiz görerek 2021 ve 2022 yılı tarhiyatlarını kaldırmıştır. Danıştay, sözleşmeler ve diğer belgeler incelenmeden karar verilmesini eksik inceleme sayarak kararı bozmuştur.

İmar para cezalarında taşınmazın güncel maliki olmak, aykırı imalatın faili sayılmak için tek başına yeterli değildir. Beşiktaş’taki bağımsız bölümde aykırı çatı imalatlarının yeni malik taşınmazı satın almadan önce yapıldığı tespit edilmiştir. Danıştay, İmar Kanunundaki “yapı sahibi” kavramının fiilen aykırı imalatı yapan veya yaptıran kişiyi ifade ettiğini vurgulamıştır. Yeni malike verilen yaklaşık 1,94 milyon TL para cezasının iptali sonucu onanmıştır.

Ön mali kontrol görüşlerinin bağlayıcı olmaması, kontrolde tespit edilen hukuka aykırılıkların idare tarafından dikkate alınamayacağı anlamına gelmez. Danıştay, sözleşme henüz imzalanmadan ihale dokümanında rekabeti sınırlayan bir düzenleme tespit edilmesi halinde idarenin ihale sürecini yeniden değerlendirebileceğini kabul etmiştir. Ön mali kontrol görüşü tek başına bağlayıcı değildir; ancak ortaya çıkardığı somut hukuka aykırılık idarece giderilebilir. Sözleşme öncesi iptal işlemi somut olayda hukuka uygun bulunmuştur.

Katı atık hizmetinde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görevlerinin farklı olması, ücret tarifesinin hangi belediye tarafından belirlenebileceği konusunda uyuşmazlık yaratmıştır. Danıştay, ilçe belediyesinin fiilen sunduğu toplama ve taşıma hizmetine ilişkin maliyetleri tarifeye konu edebileceğini kabul etmiştir. Tarife raporunun büyükşehir belediye meclisince kabul edilerek yürürlüğe konulmuş olması da dikkate alınmıştır. Tarifenin sırf ilçe belediyesi tarafından hazırlanmış olması iptal nedeni sayılmamıştır.

4734 sayılı Kanun'un 21/b maddesi, idarenin işi daha hızlı gerçekleştirmek istediği her durumda kullanılabilecek olağan bir ihale yöntemi değildir. Kanunda belirtilen doğal afet, salgın, can veya mal kaybı tehlikesi ya da idarece öngörülemeyen olay gibi şartların somut olarak gerçekleşmesi ve ihalenin ivedi yapılmasının zorunlu olması gerekir. Danıştay, kütüphane yapımında eğitim döneminin yaklaşması ve yapının teknik özellik taşıması gerekçelerini yeterli görmemiştir. İhale doğrudan iptal edilmiştir.

Belediyelerde sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesinin her yıl yenilenmesi zorunlu değildir. Bununla birlikte sözleşmeyi yenilememe yönündeki takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanılması gerekir. Danıştay; programcı pozisyonlarının fiilen azaltılması, sözleşmesi yenilenmeyen pozisyonlara yeni personel alınmaması ve personel yapısının yeniden düzenlenmesini belirleyici kabul etmiştir. Somut olayda sözleşmenin yenilenmemesi hukuka uygun bulunmuştur.

Reklam ilan vergisinde geçmiş döneme ait tarhiyat, faaliyetin gerçekten yapıldığını gösteren somut kanıtlara dayanmalıdır. Danıştay, yalnız varsayım veya genel tespitle yapılan işlemin yeterli olmadığını vurgulamaktadır. Vergiyi doğuran olayın zamanı, yeri ve kapsamı dosyada açıkça ortaya konulmalıdır. Karar, belediyelerin denetim ve belge düzenini tarhiyattan önce tamamlaması gerektiğini göstermektedir.

Ecrimisil, kamu taşınmazının haksız kullanımından doğan bedeldir ve tutarı somut taşınmaz verileri üzerinden belirlenmelidir. Danıştay, değer tespitinin yetkili komisyon tarafından yapılmasını ve hesabın denetlenebilir olmasını aramaktadır. Emsal seçimi, kullanım dönemi ve taşınmazın niteliği gerekçede açıkça gösterilmelidir. Karar, belediyelerin ecrimisil dosyasında araştırma ile hesaplamayı birlikte belgelemeleri gerektiğine işaret etmektedir.

Taşınmazın ihale veya satış sürecindeki tahmini bedeli, taşınmazın özelliklerine uygun araştırmayla belirlenmelidir. Danıştay, her olayda aynı tür raporu zorunlu tutmak yerine tespitin objektif ve denetlenebilir olup olmadığına bakmaktadır. Uzman değerleme raporu kullanılabilir; ancak temel ölçüt bedelin somut verilerle gerekçelendirilmesidir. Karar, belediyelerin tahmini bedel dosyasını ihale öncesinde eksiksiz kurması gerektiğini göstermektedir.

Belediye başkanlığı görevinin sona erdirilmesine ilişkin süreç, ağır sonucu nedeniyle sıkı usul ve somut gerekçe gerektirir. Danıştay, faaliyet raporunun reddi ile görevden düşürme sonucunun kendiliğinden doğmayacağını belirtmektedir. Meclis değerlendirmesi, denetim raporları ve savunma imkânı karar dosyasında birlikte ele alınmalıdır. Karar, belediye organlarının yetki ve sorumluluk sınırlarını açık biçimde ortaya koymaktadır.

Belediye başkanının ihale kararını onaylama veya iptal etme yetkisi, kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde kullanılmalıdır. Danıştay, iptal işleminin soyut takdire değil somut ve denetlenebilir gerekçeye dayanmasını aramaktadır. Usulsüzlük, ihtiyaç değişikliği veya kaynak durumu gibi sebepler dosyada açıkça gösterilmelidir. Karar, yetkinin ihale komisyonu kararı ve isteklilerin hukuki güvenliği gözetilerek kullanılmasını gerektirir.

Belediye meclisi kararlarının geçerliliği, toplantı ve karar yeter sayılarının doğru hesaplanmasına bağlıdır. Danıştay, yeter sayının toplantıya katılanların sayısından ve mevzuatta öngörülen usulden ayrılarak belirlenemeyeceğini vurgulamaktadır. Yoklama, çekimser ve kabul oyları ile karar sonucu tutanakta açıkça gösterilmelidir. Karar, meclislerde usul kayıtlarının kararın esası kadar önemli olduğunu ortaya koymaktadır.