Bakanlık Görüşleri

Belediyeler ve bağlı kuruluşların yanında, bunların kurduğu şirketler ile doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin yeni şirket veya kooperatif kurması, başka şirketlere sermaye koyması, hisse edinmesi veya ortak olması da Cumhurbaşkanı iznine tabi hale gelmiştir. Bedelsiz devir yoluyla hisse edinilmesi de izin kapsamındadır. Buna karşılık mevcut pay oranını koruyan sermaye işlemleri, şirket türünün değiştirilmesi ve kural olarak faaliyet konusu değişiklikleri için Cumhurbaşkanı izni aranmamaktadır.

Belediyeler, mevzuatta belirtilen şartlarla spor kulüplerinin amatör spor faaliyetlerine ayni veya nakdî destek sağlayabilir. Buna karşılık profesyonel spor dallarına ve profesyonel sporculara herhangi bir ad altında kaynak aktarılması mümkün değildir. Belediye şirketlerinin spor kulüpleriyle yapacağı sponsorluk ve reklam sözleşmelerinde ise şirket menfaati, ticari karşılık ve basiretli tacir ilkesi esas alınmalıdır.

Nüfusu 50 binin üzerindeki belediyelerde Gelirler Müdürlüğünün kurulması zorunlu hâle gelmiştir. Ancak bu düzenleme, mali hizmetler biriminin 5018 sayılı Kanundan doğan bütçe, muhasebe, kesin hesap, raporlama ve iç kontrol görevlerini ortadan kaldırmamaktadır. Görev paylaşımının teşkilat yönetmeliğinde açık biçimde düzenlenmesi; tahakkuk, tahsilat ve muhasebe süreçlerinde yetki karmaşasını önlemek açısından önem taşımaktadır.

Belediye başkan yardımcısı kadrosuna usulüne uygun olarak atanmış ve bu görevde en az altı ay çalışmış personel, gerekli şartları taşıması halinde müdür kadrosuna görevde yükselme sınavına girmeden atanabilir. Ancak altı aylık başkan yardımcılığı görevi tek başına müdür kadrosuna atanma hakkı sağlamaz. Personelin özellikle lisans mezunu olması, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 68/B maddesinde öngörülen hizmet süresini taşıması ve atanacağı müdür kadrosu için aranan diğer özel şartları sağlaması gerekir. Bu şartların bulunması halinde atama genel hükümlere göre yapılabilir; atama konusunda nihai takdir yetkisi ise idareye aittir.

Bir memur hakkında ceza mahkemesince mahkûmiyet kararı verilmiş ancak karar henüz kesinleşmemiş olsa dahi, aynı fiil nedeniyle disiplin soruşturmasının yürütülmesi için ceza yargılamasının sonucunun beklenmesi gerekmez. Ceza kovuşturmasına bağlı olarak uygulanan görevden uzaklaştırmada ise belirli bir üst süre bulunmamakla birlikte, yetkili amirin memurun durumunu her iki ayda bir değerlendirerek tedbirin devam edip etmeyeceğine karar vermesi gerekir. Disiplin amirleri ayrıca 657 sayılı Kanunda öngörülen zamanaşımı sürelerini dikkate alarak işlemleri zamanında yürütmek zorundadır.

Belediyelerin bütçe içi işletmeleri ayrı bir tüzel kişiliğe sahip değildir ve muhasebe işlemleri belediyenin mali yapısı içerisinde yürütülür. İşletmenin kurumlar vergisine tabi ticari faaliyetleri için tek düzen hesap planına göre ayrıca muhasebe kaydı tutulması gerekir. İşletmenin muhasebe yetkilisi, belediyenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisidir ve işletme hesabı belediye kesin hesabına dâhil edilir. İşletmeye alınan taşınırlar Taşınır Mal Yönetmeliğine, mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabidir.

İmar planında yol olarak ayrılan ve kamuya terk edilen alanlar, kamunun ortak kullanımına yönelik yerlerdir. Belediyenin bu alanlardan işgal harcı alması, söz konusu yerlerin belediyeye ait kiralanabilir bir taşınmaz niteliği kazanmasını sağlamaz. Yol olarak ayrılmış alanların, planla belirlenen kullanım amacını ortadan kaldıracak veya sürekli kullanımını engelleyecek şekilde kiraya verilmesi mümkün değildir. Ancak asli kullanım amacını engellememek şartıyla geçici nitelikte bazı kullanımlara izin verilebilir.

İhale süreci, farklı kişi ve birimlerin görev aldığı aşamalardan oluşur ve her görevli kendi yaptığı işlem ile aldığı karardan sorumludur. Yaklaşık maliyet ve teknik şartnamenin hazırlanması idarenin sorumluluğunda olmakla birlikte, ihale komisyonu üyeleri kendilerine sunulan ihale işlem dosyasını yeterli şekilde incelemekle yükümlüdür. Komisyon üyeleri aldıkları kararlar, kullandıkları oylar ve düzenlenen tutanaklardan sorumludur. Bu nedenle komisyon üyeliği yalnız şekli bir görev olmayıp, ihale sürecinin mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesini gerektiren aktif bir sorumluluktur.

Belediye gelirlerinin tahakkuk, takip ve tahsilinde sorumluluk tek bir kişi veya birime ait değildir. Belediye başkanı, belediye gelir ve alacaklarının takip ve tahsilini sağlamakla yükümlü üst yönetici konumundadır. Gelirlerin tahakkuk ettirilmesi ve alacakların takibi ilgili hizmet birimleri tarafından, tahsil edilebilir hâle gelen alacakların tahsili ise muhasebe birimi tarafından yürütülür. Tahsildar, veznedar ve diğer görevliler de kendilerine verilen görevler ve tahsil ettikleri kamu kaynakları bakımından doğrudan sorumludur.

Kamu zararı; kamu görevlilerinin mevzuata aykırı karar, işlem veya ihmalleri sonucunda kamu kaynağında eksilmeye ya da beklenen artışın engellenmesine neden olunmasıdır. Bir zararın tespit edilmesi tek başına tahsilata başlanması için yeterli olmayabilir; zararın niteliği, sorumlular ve illiyet bağı değerlendirilmelidir. Kamu zararı kesinleştiğinde alacak takip dosyası oluşturulur, muhasebe kayıtlarına alınır ve sorumlulara bildirilir. Süresinde ödenmeyen alacaklar ise hukuk birimi aracılığıyla takip ve tahsil edilir.

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı nedeniyle verilen imar para cezaları kişiye yönelik idari yaptırım niteliğindedir. Bu nedenle cezanın muhatabı olan kişinin ölmesi halinde, özel bir düzenleme bulunmadıkça para cezasının mirasçılardan tahsil edilmesi mümkün değildir. Ayrıca ceza düzenlenirken yalnız tapu malikine bakılması yeterli olmayıp, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişinin doğru şekilde belirlenmesi gerekir. Cezanın kesinleşmiş olması da kişisel ceza sorumluluğunun mirasçılara geçmesi sonucunu doğurmaz.

Belediyeler tarafından uygulanan idari para cezalarına, özel bir düzenleme bulunmadıkça gecikme zammı veya gecikme faizi uygulanamaz. Vergi, resim ve harçlar gibi belediye alacaklarında gecikme zammı uygulanabilmesine rağmen, imar mevzuatı ve kabahatler kapsamında verilen idari para cezaları bu kapsamda değerlendirilmez. Dolayısıyla süresinde ödenmeyen her belediye alacağına otomatik olarak gecikme zammı uygulanması doğru değildir. Alacağın niteliğine ve özel düzenlemesine göre ayrı değerlendirme yapılması gerekir.

Belediyelere ait taşınmazların satış bedeli artık peşin veya taksitle ödenebilir. Taksitli satış yapılabilmesi için bu imkânın ihale ilanında açıkça belirtilmesi ve ihaleyi kazanan kişinin taksit talebinde bulunması gerekir. Satış bedelinin en az yüzde 25’i peşin alınır; kalan tutar kanuni faiziyle birlikte en fazla iki yılda ve 12 taksitte ödenebilir. Böylece geçmişte yalnız belirli konut ve işyeri satışlarında mümkün olan taksit uygulaması, 1 Temmuz 2026’dan itibaren belediyelerin genel taşınmaz satışları bakımından da mümkün hale gelmiştir.

Belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler, mali kaynaklarını kamu haznedarlığı esaslarına uygun şekilde değerlendirmek zorundadır. Bu şirketlerin atıl nakitlerini mevduat veya izin verilen diğer yatırım araçlarında değerlendirmesi mümkündür; ancak bu işlemler esas olarak kamu sermayeli bankalar üzerinden yapılmalıdır. Özel bankalar ise tahsilat, ödeme ve benzeri bankacılık işlemlerinde kullanılabilir. Dolayısıyla belediye şirketleri, nakit kaynaklarının değerlendirilmesinde tamamen serbest bir banka tercihi yapamaz

Belediyelerde yeni personel alımı yapılmadan önce personel gider oranının, yalnız gerçekleşmiş harcamalara göre değil, yıl sonuna kadar oluşması beklenen personel giderleri de dikkate alınarak hesaplanması gerekir. Memur, sözleşmeli personel, sürekli işçi ve geçici işçi alımlarında belediyenin yıllık toplam personel giderleri genel olarak güncellenmiş bütçe gelirlerinin yüzde 30’unu aşamaz; nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde bu oran yüzde 40’tır. Belediye şirketi üzerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet kapsamında işçi alınması halinde şirket personel giderleri de hesaba katılır ve genel sınır yüzde 40, büyükşehir belediyelerinde ise yüzde 30 olarak uygulanır. Yeni personel alımı sonucunda yasal oranın aşılmasına neden olunması halinde kamu zararı sorumluluğu da gündeme gelebilir.

İşletme adı veya şirketin ticaret unvanı değiştiğinde, işyerinin faaliyeti ve bulunduğu yer değişmiyorsa yeniden baştan ruhsatlandırma yapılması gerekmez. Mevcut ruhsat dosyasındaki bilgi ve belgeler esas alınarak ruhsat yeni unvana göre yenilenebilir. Buna karşılık işyerinin fiilen başka bir adrese taşınması halinde yeni adres için yeniden işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi gerekir. Sadece mahalle, cadde, sokak adı veya kapı numarasının idari olarak değişmesi ise yeni ruhsat alınmasını gerektirmez

Belediyede görev yapan memurlar, belediye şirketlerinde genel nitelikte bir personel görevlendirmesi kapsamında çalıştırılamaz. Memurların belediye iştiraklerinde görev alabilmesi, kurumlarını temsilen yönetim veya denetim kurulu üyeliği gibi mevzuatın izin verdiği görevlerle sınırlıdır. Bu nedenle belediye şirketinin personel ihtiyacının karşılanması veya şirketin geçici kabul işlemlerinin yürütülmesi amacıyla belediye memurlarının görevlendirilmesi mümkün değildir. Belediyede sürekli işçi kadrosunda çalışan personelin ise şirket sermayesinin belediyeye ait olup olmadığına bakılmaksızın belediye şirketinde geçici olarak görevlendirilmesine imkân bulunmamaktadır.

Belediye zabıtası genel trafik denetimi yapamaz, trafik suç ve ceza tutanağı düzenleyemez ve araç plakasına trafik cezası uygulayamaz. Bu yetkiler trafik kolluğuna aittir ve belediye zabıtasına devredilemez. Ancak zabıtanın trafik ve ulaşım alanında hiçbir yetkisinin bulunmadığı da söylenemez. Belediye zabıtası trafik polisi gibi genel trafik denetimi yapamaz; ancak mevzuatın açıkça belediyeye verdiği görevler kapsamında gerekli idari işlemleri tesis edebilip, idari para cezası kesilebilir.

Belediye encümeninin kimlerden oluşacağı mevzuatta açıkça belirlenmiş olup, eksik kalan üyeliklerin belediye başkanı tarafından başka kişiler görevlendirilerek tamamlanması mümkün değildir. Belediye başkan yardımcısı ancak meclis üyeleri arasından encümen üyesi seçilmişse veya belediye başkanının katılmadığı bir toplantıya başkanlık etmek üzere görevlendirilmişse encümende yer alabilir. Belediye başkanına vekâlet eden meclis üyesi ise başkanın yetkilerine sahip olduğundan encümene başkanlık eder. Aynı toplantıda başkanlık ve üyelik sıfatlarının doğru şekilde ayrılması gerekir.