Gelir Mevzuatı

Kat irtifakı kurulmuş ancak henüz kat mülkiyetine geçilmemiş bir konut kullanılmaya başlanmışsa bina vergisi için kat mülkiyetinin veya iskân belgesinin beklenmeden vergilendirme yapılabilir. GİB, yapı kullanma izin belgesi alınmadan önce bina fiilen kullanılmaya başlanmışsa bina vergisi mükellefiyetinin kullanımın başladığı tarihi takip eden yıldan itibaren doğacağını belirtmiştir. Kat mülkiyetinin kurulmamış olması vergiyi ertelemez.

Belediyenin bir tahsilata verdiği ad, mali yükümlülüğün hukuki niteliğini tek başına belirlemez. Soğutucu dolapların kaldırımda oluşturduğu kullanım için “zabıta işgaliye harcı” adıyla bedel istenmiştir. Vergi Mahkemesi tahsilatı işgal harcı hükümleri yönünden incelemiştir. Danıştay ise Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine dayalı bedelin vergi veya harç olmadığını belirterek görev yönünden kararı bozmuştur.

Kiracı tarafından kullanılan bir işyerinin çevre temizlik vergisinin ödenmemesi halinde belediye borcu taşınmaz malikinden tahsil edebilir mi? GİB, çevre temizlik vergisinin mükellefinin binayı fiilen kullanan kişi olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle kiracının kullanım dönemine ilişkin ÇTV borcunun yalnız mülkiyet ilişkisine dayanılarak mal sahibine yöneltilmesi mümkün değildir.

Belediyelerde sürdürülebilir bir gelir artışı; yeni vergiler getirerek, arsa satarak, kredi çekerek, tarifeleri yükselterek veya tahsilat baskısını artırarak sağlanamaz. Kalıcı sonuç alabilmek için; önce liyakatli kadro görevlendirmeleri, birimler arası koordinasyonun sağlanması, açık görev dağılımının yapılması, güçlü veri ve teknoloji altyapısı kurulması ile başlanmalıdır. Belediyenin gelir yapısı ayrıntılı biçimde analiz edilerek; alınmayan, eksik alınan ya da tahsil edilemeyen gelirler tespit edilmelidir.

AVM içinde mağaza tabelaları, kampanya duyuruları, geçici cephe kaplamaları ve ortak alan reklamlarının ilan-reklam vergisine tabi olup olmadığı GİB’e sorulmuştur. Gelir İdaresi, reklamın kapalı alışveriş merkezi içinde bulunmasının tek başına vergi dışında kalmasını sağlamadığını değerlendirmiştir. Mağaza veya marka tanıtımına yönelik yazı ve görseller kanundaki istisnaları aşması halinde vergilendirilebilir.

İlan ve reklam vergisinde yoklama tarihinden önceki dönemler için tarhiyat yapılabilmesi somut bilgi ve belgelere dayanmalıdır. Ancak mükellefin sözleşmeleri, kendi beyanları ve reklam alanlarının sürekli kullanımını gösteren kayıtlar geçmiş dönemin tespitinde dikkate alınabilir. İlk derece mahkemesi, yoklama tutanağını yetersiz görerek 2021 ve 2022 yılı tarhiyatlarını kaldırmıştır. Danıştay, sözleşmeler ve diğer belgeler incelenmeden karar verilmesini eksik inceleme sayarak kararı bozmuştur.

Eğlence vergisine tabi bir sinema işletmesinin içinde ayrıca ücret karşılığı kullanılan oyun parkı bulunması, oyun alanını sinema bileti kapsamında vergilendirilmiş kabul etmek için yeterli değildir. GİB, sinema gösteriminden bağımsız olarak ayrı bedelle yararlanılan playland alanının ayrıca eğlence vergisine tabi olduğunu belirtmiştir. Vergilendirme şekli alana biletle girilip girilmediğine göre değişir. Belediyelerin aynı işletme içerisindeki farklı eğlence faaliyetlerini ayrı değerlendirmesi gerekir.

Maaş ödeyemeyen belediyeler, çöpleri toplayamayan belediyeler, sürekli haciz-icra gelen belediyeler, bütçesinin büyük kısmını arsa satarak finanse eden belediyeler, sürekli kredi çekerek nakit akışı sağlamaya çalışan belediyeler, yatırım yapmak bir kenara dursun geleneksel belediyecilik hizmetlerini yerine getiremeyen belediyeler… Mali yönetim politikası olmayan, kurumlarını günümüz ekonomik gelişmelerine göre konumlandırmayan, gelir artış ve mali disiplin çalışmalarını göz ardı ederek plansız harcamalar yapan ve borç batağında olan belediyeler…

Büyükşehirlerde bir reklamın hangi belediye tarafından vergilendirileceği yalnız reklamın bulunduğu mülkiyete göre belirlenmez. Reklamın büyükşehir belediyesinin yetkisindeki meydan, bulvar, cadde ve ana yollara cephesi bulunan bir bina üzerinde olup olmadığı önem taşır. GİB, bu alanlara cephesi bulunan binaların iç veya dış kısmındaki ilan ve reklamlardan doğan verginin büyükşehir belediyesine ait olduğunu belirtmiştir. Özel mülkiyete konu arsa veya araziler üzerindeki reklamların vergisi ise belirli koşullarda ilçe belediyesince tahsil edilmelidir.

İmar para cezalarında taşınmazın güncel maliki olmak, aykırı imalatın faili sayılmak için tek başına yeterli değildir. Beşiktaş’taki bağımsız bölümde aykırı çatı imalatlarının yeni malik taşınmazı satın almadan önce yapıldığı tespit edilmiştir. Danıştay, İmar Kanunundaki “yapı sahibi” kavramının fiilen aykırı imalatı yapan veya yaptıran kişiyi ifade ettiğini vurgulamıştır. Yeni malike verilen yaklaşık 1,94 milyon TL para cezasının iptali sonucu onanmıştır.

Belediye sınırları içinde bulunan organize sanayi bölgesindeki işletmelerin elektrik tüketim vergisine tabi olup olmadığı GİB’e sorulmuştur. Gelir İdaresi, OSB tüzel kişiliğine tanınan kanuni muafiyet ile OSB’de faaliyet gösteren katılımcı işletmelerin durumunu birbirinden ayırmıştır. OSB tüzel kişiliğinin kendi tüketimi muafiyet kapsamında değerlendirilebilirken, belediye sınırları içindeki katılımcı işletmeler bakımından genel elektrik tüketim vergisi hükümleri uygulanmaktadır. Mücavir alandaki hizmet şartına ilişkin istisna belediye sınırları içindeki işletmelere uygulanmamaktadır.

Çevre temizlik vergisinde işyerlerinin hangi bina grubunda yer alacağı belediye meclisinin takdirine bırakılmamıştır. Bina grupları; işyerinin kullanım şekli, öğrenci, yatak, personel veya koltuk sayısı ile kullanım alanı gibi ölçütlere göre merkezi düzenlemelerle belirlenmektedir. Belediye meclisi ise bulunduğu yerin sosyal ve ekonomik özelliklerini dikkate alarak bu grupların hangi dereceye gireceğini belirleyebilir. Bu nedenle meclis kararıyla bina gruplarının değiştirilmesi veya farklı kriterlerle yeniden oluşturulması mümkün değildir.

İnşaat firmalarının bina dış cephelerine ayrı tabela kullanmaksızın tuğla, seramik, kabartma veya benzeri malzemelerle firma adı, telefon ve adres bilgisi yazdırmasının ilan-reklam vergisine tabi olup olmadığı GİB’e sorulmuştur. Gelir İdaresi, reklam unsurunun mutlaka pano veya tabela şeklinde olması gerekmediğini belirtmiştir. Firmanın tanıtımını sağlayan yazı ve bilgiler bina yüzeyine doğrudan işlense dahi ilan ve reklam niteliğindedir. Bu nedenle söz konusu uygulamaların ilan ve reklam vergisine tabi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Belediye gelirlerinin tahakkuk, takip ve tahsilinde sorumluluk tek bir kişi veya birime ait değildir. Belediye başkanı, belediye gelir ve alacaklarının takip ve tahsilini sağlamakla yükümlü üst yönetici konumundadır. Gelirlerin tahakkuk ettirilmesi ve alacakların takibi ilgili hizmet birimleri tarafından, tahsil edilebilir hâle gelen alacakların tahsili ise muhasebe birimi tarafından yürütülür. Tahsildar, veznedar ve diğer görevliler de kendilerine verilen görevler ve tahsil ettikleri kamu kaynakları bakımından doğrudan sorumludur.

GİB, ilan ve reklam vergisinin hesabında reklam niteliğindeki yazı, resim ve logoların kapladığı alanın dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir. Marka veya firma adıyla bütünlük oluşturan logo ve görseller vergiye tabi olabilirken, bunlardan bağımsız olarak yalnız kurumsal rengin kullanıldığı yüzeyler vergiye tabi değildir. Belediyeler aracın veya cephenin tamamını otomatik olarak reklam alanı kabul edemez.

“Bir ülkeye gerçek demokrasi; neye ne kadar vergi ödediğini bilen, bunun farkında olan, ödediği her kuruş verginin peşine düşen, nerelere harcandığının hesabını soran bir toplum ile gelecektir. Aksi halde halk ağır vergiler altında ezilmeye, vergi yükü de artmaya devam edecektir.” Dr. Ozan BİNGÖL Vergi Uzmanı

Katı atık hizmetinde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görevlerinin farklı olması, ücret tarifesinin hangi belediye tarafından belirlenebileceği konusunda uyuşmazlık yaratmıştır. Danıştay, ilçe belediyesinin fiilen sunduğu toplama ve taşıma hizmetine ilişkin maliyetleri tarifeye konu edebileceğini kabul etmiştir. Tarife raporunun büyükşehir belediye meclisince kabul edilerek yürürlüğe konulmuş olması da dikkate alınmıştır. Tarifenin sırf ilçe belediyesi tarafından hazırlanmış olması iptal nedeni sayılmamıştır.

Taşınmazın mesken olarak kayıtlı iken işyeri olarak kullanılması, emlak vergisi bakımından vergi değerini değiştiren bir durum oluşturabilir. Gelir İdaresi Başkanlığı, özelgeye konu edilen olayda devir yılı ile geçmiş dönemlere ait ödenmemiş emlak vergileri için devreden ve devralanın sorumluluğunu özelgenin düzenlendiği tarihteki mevzuat çerçevesinde değerlendirmiştir. Belediyelerin kullanım değişikliği, bildirim, tahakkuk ve tapu devri kayıtlarını birlikte incelemesi; takip işlemini bu belgeler üzerinden kurması gerekir.

Belediye alacaklarının süresinde takip ve tahsil edilmemesi nedeniyle zamanaşımına uğraması kamu zararına yol açabilir. Sayıştay, tahakkuk etmiş imar para cezalarının tahsili için gerekli işlemlerin zamanında yapılmaması sonucunda oluşan kamu zararından belediye başkanı ile mali hizmetler müdür vekilini birlikte sorumlu tutmuştur. Belediye başkanı gelir ve alacakların takip ve tahsilinin sağlanmasından, mali hizmetler birimi ise bu işlemlerin yürütülmesinden sorumludur. Alacağın yıllarca takip edilmeden zamanaşımına bırakılması halinde sorumluluk yalnız tahsilatı yapan personele yüklenemez.

Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapı nedeniyle verilen imar para cezaları kişiye yönelik idari yaptırım niteliğindedir. Bu nedenle cezanın muhatabı olan kişinin ölmesi halinde, özel bir düzenleme bulunmadıkça para cezasının mirasçılardan tahsil edilmesi mümkün değildir. Ayrıca ceza düzenlenirken yalnız tapu malikine bakılması yeterli olmayıp, ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptıran kişinin doğru şekilde belirlenmesi gerekir. Cezanın kesinleşmiş olması da kişisel ceza sorumluluğunun mirasçılara geçmesi sonucunu doğurmaz.

Günümüzde belediyeler, gerek sunmuş oldukları hizmet çeşitliliği, gerek ülke siyasetinin gidişatını belirlemedeki etkisi, gerekse de sahip oldukları bütçe büyüklüğü açısından sıklıkla tartışma konusu olmaktadırlar. Bu yazı dizimizde, vatandaşın doğumundan ölümüne kadar hizmet veren ve neredeyse günün her saat ve anında hizmetleriyle halka dokunan belediyelerin; gelir, harcama ve bütçe dengeleri ele alacak ve iyi bir uygulama süreciyle mali darboğazda olan belediyelere gelir artışı ve mali disiplininin sağlanması açısından reçete niteliğinde olacak bir süreci sizlerle paylaşmış olacağız.

Reklam ilan vergisinde geçmiş döneme ait tarhiyat, faaliyetin gerçekten yapıldığını gösteren somut kanıtlara dayanmalıdır. Danıştay, yalnız varsayım veya genel tespitle yapılan işlemin yeterli olmadığını vurgulamaktadır. Vergiyi doğuran olayın zamanı, yeri ve kapsamı dosyada açıkça ortaya konulmalıdır. Karar, belediyelerin denetim ve belge düzenini tarhiyattan önce tamamlaması gerektiğini göstermektedir.

İlan ve reklam vergisi beyannamesinin süresinden sonra verilmesi halinde uygulanacak ceza, yalnız beyanın gecikmesine göre değil, gecikmenin verginin zamanında tahakkukuna etkisine göre de değerlendirilir. Gelir İdaresi Başkanlığı, aynı fiil nedeniyle usulsüzlük ve vergi ziyaı cezası gündeme geldiğinde bu cezaların karşılaştırılmasını; miktar itibarıyla ağır olan cezanın uygulanmasını uygun görmüştür. Belediyelerin ilan türünü, mükellefi, beyan süresini ve tahakkuk tarihini aynı dosya üzerinde izleyebilmesi, doğru ceza uygulaması bakımından önem taşır.

Belediye gelirlerini tahsil eden personelin topladığı paraların tamamını belediye hesaplarına aktarmaması zimmet suçu oluşturur. Tahsilatı gizlemek amacıyla makbuz veya koçanların yok edilmesi, değiştirilmesi ya da gerçeğe aykırı düzenlenmesi ise ayrıca belge suçlarına yol açabilir. İlk derece mahkemesi bir sanığa 3 yıl 10 ay 25 gün, iki sanığa ise ayrı ayrı 2 yıl 7 ay 7 gün hapis cezası vermiştir. Yargıtay bu mahkûmiyetleri onamıştır.

Belediye alacaklarının tahsilinde yalnız ödeme emri düzenlenmesi yeterli değildir. Vadesinde ödenmeyen alacaklarda ödeme emrinin tebliğinden sonra haciz varakası düzenlenmeli, borçlunun malvarlığı araştırılmalı ve tespit edilen araç, taşınmaz veya banka hesapları üzerinde gerekli takip işlemleri yürütülmelidir. Bu süreçlerin eksik bırakılması alacağın tahsil edilememesine, zamanaşımına ve sorumluluğa yol açabilir.

Belediyeler tarafından uygulanan idari para cezalarına, özel bir düzenleme bulunmadıkça gecikme zammı veya gecikme faizi uygulanamaz. Vergi, resim ve harçlar gibi belediye alacaklarında gecikme zammı uygulanabilmesine rağmen, imar mevzuatı ve kabahatler kapsamında verilen idari para cezaları bu kapsamda değerlendirilmez. Dolayısıyla süresinde ödenmeyen her belediye alacağına otomatik olarak gecikme zammı uygulanması doğru değildir. Alacağın niteliğine ve özel düzenlemesine göre ayrı değerlendirme yapılması gerekir.