“Belediyelerde Mali YönetimdenKurumsal Başarıya Giden Yol”

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında kıdem tazminatı maliyeti yükleniciye yapılan hizmet bedelinin içinde yer almıyorsa, belediyenin işçilere ödediği kıdem tazminatının belediye şirketine rücu edilmemesi kamu zararı oluşturmaz. Sayıştay, belediyenin yüzde 100 sermayesine sahip olduğu şirket bünyesinde çalışırken emekli olan işçilere yapılan kıdem tazminatı ödemelerinin şirkete yansıtılmamasını mevzuata uygun bulmuştur. Çünkü şirket, kendisine ödenmeyen bir maliyet kaleminden sorumlu tutulamaz.

Belediyenin bir tahsilata verdiği ad, mali yükümlülüğün hukuki niteliğini tek başına belirlemez. Soğutucu dolapların kaldırımda oluşturduğu kullanım için “zabıta işgaliye harcı” adıyla bedel istenmiştir. Vergi Mahkemesi tahsilatı işgal harcı hükümleri yönünden incelemiştir. Danıştay ise Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesine dayalı bedelin vergi veya harç olmadığını belirterek görev yönünden kararı bozmuştur.

Belediye bünyesinde spor kulübü kurulabilir; ancak kulüp, belediyeden ayrı bir özel hukuk tüzel kişisidir. Belediyenin amatör spora yapacağı yardımın, taşınmaz kullandırmasının ve satın alma işlemlerinin her biri kendi kanuni şartlarına tabidir. Profesyonel spor faaliyetlerine kaynak aktarılması, nakdi yardım sınırının aşılması ve belediye giderlerinin kulüp üzerinden yürütülmesi farklı hukuki sorumluluklar doğurabilir. Kulübün yönetimi ve mali kayıtları kendi organları tarafından yürütülürken belediye, kullandırdığı kamu kaynağının hukuka ve amacına uygunluğunu izlemekle yükümlüdür.

İlan ve reklam vergisinde yoklama tarihinden önceki dönemler için tarhiyat yapılabilmesi somut bilgi ve belgelere dayanmalıdır. Ancak mükellefin sözleşmeleri, kendi beyanları ve reklam alanlarının sürekli kullanımını gösteren kayıtlar geçmiş dönemin tespitinde dikkate alınabilir. İlk derece mahkemesi, yoklama tutanağını yetersiz görerek 2021 ve 2022 yılı tarhiyatlarını kaldırmıştır. Danıştay, sözleşmeler ve diğer belgeler incelenmeden karar verilmesini eksik inceleme sayarak kararı bozmuştur.

Belediyelerde sürdürülebilir bir gelir artışı; yeni vergiler getirerek, arsa satarak, kredi çekerek, tarifeleri yükselterek veya tahsilat baskısını artırarak sağlanamaz. Kalıcı sonuç alabilmek için; önce liyakatli kadro görevlendirmeleri, birimler arası koordinasyonun sağlanması, açık görev dağılımının yapılması, güçlü veri ve teknoloji altyapısı kurulması ile başlanmalıdır. Belediyenin gelir yapısı ayrıntılı biçimde analiz edilerek; alınmayan, eksik alınan ya da tahsil edilemeyen gelirler tespit edilmelidir.

Belediye Başkanının görev nedeniyle yaptığı yurtiçi seyahatlerde konaklama ve yemek giderlerinin belediye bütçesinden karşılanması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Sayıştay, Başkanın görev nedeniyle seyahat ettiğini kabul etmiş; ancak ödenecek tutarın Harcırah Kanunundaki sınırlar içinde kalması gerektiğini belirtmiştir. Hak edilen gündelik ve konaklama bedelini aşan tutarlar ile yemek giderleri kamu zararı sayılmıştır. Kamu zararından, ödeme emrini Harcama Yetkilisi sıfatıyla imzalayan Üst Yönetici ile ilgili Gerçekleştirme Görevlileri müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur.

İmar para cezalarında taşınmazın güncel maliki olmak, aykırı imalatın faili sayılmak için tek başına yeterli değildir. Beşiktaş’taki bağımsız bölümde aykırı çatı imalatlarının yeni malik taşınmazı satın almadan önce yapıldığı tespit edilmiştir. Danıştay, İmar Kanunundaki “yapı sahibi” kavramının fiilen aykırı imalatı yapan veya yaptıran kişiyi ifade ettiğini vurgulamıştır. Yeni malike verilen yaklaşık 1,94 milyon TL para cezasının iptali sonucu onanmıştır.

haleye katılan şirketler arasında kişisel veya ticari bağlantı bulunması tek başına rekabeti bozucu ortak hareketin kanıtı değildir. Fırat Üniversitesinin bina ikmal işi ihalesinde iki isteklinin ilişkileri ve bir isteklinin aşırı düşük teklif açıklaması sunmaması yasak fiil değerlendirmesine konu edilmiştir. Yargı incelemesinde şirketlerin elektronik işlem kayıtlarının, e-imza sahiplerinin, teminat referanslarının ve yöneticilerinin farklı olduğu dikkate alınmıştır. KİK, Danıştay kararı üzerine önceki kararını iptal ederek birlikte hareket iddiasının esasının yeniden incelenmesine karar vermiştir.

Belediyeler halka hizmet sunma noktasında; alt yapı işleri, park bahçe düzenlemeleri, kent temizliği, ulaşım hizmetleri, sosyal yardımlar, kültür organizasyonları ve sağlık hizmetleri gibi birbirinden çok farklı disiplin alanlarında vatandaşlara hizmet vermektedir. Bu hizmetler sunulurken belediye yönetimleri; hizmetin niteliği ve maliyeti, hizmet için gerekli olan organizasyon alt yapısı gibi kriterleri değerlendirerek, hizmeti ya kendi personeli ve ekipmanları ile gerçekleştirmekte ya da kanunda belirtilen ihale usulleri ile gördürmektedirler.

Katı atık hizmetinde büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görevlerinin farklı olması, ücret tarifesinin hangi belediye tarafından belirlenebileceği konusunda uyuşmazlık yaratmıştır. Danıştay, ilçe belediyesinin fiilen sunduğu toplama ve taşıma hizmetine ilişkin maliyetleri tarifeye konu edebileceğini kabul etmiştir. Tarife raporunun büyükşehir belediye meclisince kabul edilerek yürürlüğe konulmuş olması da dikkate alınmıştır. Tarifenin sırf ilçe belediyesi tarafından hazırlanmış olması iptal nedeni sayılmamıştır.

Belediye Meclisi kararıyla başka bir kamu kurumunda çalışan personele belediye bütçesinden ücretsiz yemek hizmeti verilmesi Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Belediye Meclisi üyeleri, kararın 5393 sayılı Kanun’un diğer kamu kurumlarıyla iş birliğine ilişkin hükümlerine dayandığını savunmuştur. Temyiz Kurulu, başka kurum personelinin kişisel yemek ihtiyacının belediyenin merkezî idareye sağlayabileceği ayni destek kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir.

Günümüzde belediyeler, gerek sunmuş oldukları hizmet çeşitliliği, gerek ülke siyasetinin gidişatını belirlemedeki etkisi, gerekse de sahip oldukları bütçe büyüklüğü açısından sıklıkla tartışma konusu olmaktadırlar. Bu yazı dizimizde, vatandaşın doğumundan ölümüne kadar hizmet veren ve neredeyse günün her saat ve anında hizmetleriyle halka dokunan belediyelerin; gelir, harcama ve bütçe dengeleri ele alacak ve iyi bir uygulama süreciyle mali darboğazda olan belediyelere gelir artışı ve mali disiplininin sağlanması açısından reçete niteliğinde olacak bir süreci sizlerle paylaşmış olacağız.

İmar planında yol olarak ayrılan ve kamuya terk edilen alanlar, kamunun ortak kullanımına yönelik yerlerdir. Belediyenin bu alanlardan işgal harcı alması, söz konusu yerlerin belediyeye ait kiralanabilir bir taşınmaz niteliği kazanmasını sağlamaz. Yol olarak ayrılmış alanların, planla belirlenen kullanım amacını ortadan kaldıracak veya sürekli kullanımını engelleyecek şekilde kiraya verilmesi mümkün değildir. Ancak asli kullanım amacını engellememek şartıyla geçici nitelikte bazı kullanımlara izin verilebilir.

Belediyeler, mahalle ve muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla bütçe imkânları ölçüsünde ayni yardım ve destek sağlayabilir. Ancak bu destek kapsamında muhtarlıklara doğrudan nakdi ödeme yapılması uygun değildir. Su, elektrik, doğalgaz, telefon, kira ve kırtasiye gibi giderler belediye tarafından karşılanabilir. Bunun için ödemelerin muhtarlığa nakit olarak aktarılması yerine, ilgili giderlerin belediye tarafından doğrudan ödenmesi gerekir.

Belediyenin asfalt yapım işinde yapılan imalatın gerçek miktarından daha yüksek hakediş ve geçici kabul düzenlendiği, yaklaşık 12.970,754 TL + KDV fazla bedel hesaplandığı ileri sürülmüştür. İlk derece mahkemesi, kesin kabul ve ödeme işlemleri tamamlanmadığından sanıkların beraatine karar vermiştir. Yargıtay, yapım işlerinde edimin ifasına fesat karıştırma suçundaki “kabul” kavramının kesin kabul aşamasını ifade ettiğini ve somut olayda bu aşamanın gerçekleşmediğini kabul etmiştir. Sanıkların beraatleri onanmıştır.

Devlet bürokrasisinin işleyişi, başta anayasa hükümleri olmak üzere kanun, yönetmelik, genelge gibi düzenlemeler çerçevesinde yürütülmektedir. Kurumların yönetici ve personelleri, halka verdikleri hizmetleri bu kanuni düzenlemelerin kendilerine verdiği yetki ve sınırlar dahlinde yerine getirirler. Mevcut düzenlemelere göre hiçbir kamu kurumu çalışanı yasal dayanağı olmayan, görevli ve yetkili olmadığı hiçbir konuda iş ve işlem yapamaz, bu alanlarda hizmet veremez.

Belediye şirketi yöneticilerinin şirket kaynaklarını usulsüz kullandığı iddiasında suçun doğrudan “zimmet” olarak nitelendirilmesi her durumda mümkün değildir. Yargıtay, belediye şirketi yöneticisi ve şirkete muhasebe hizmeti veren sanıklar hakkında verilen nitelikli zimmet mahkûmiyetlerini incelemiş; kamu görevlisi olmayan kişinin zimmet suçunun asli faili olamayacağını, fiilin koşulları varsa hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma veya zimmete iştirak kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Eksik bilirkişi incelemesi nedeniyle mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur.

Çevre temizlik vergisinde işyerlerinin hangi bina grubunda yer alacağı belediye meclisinin takdirine bırakılmamıştır. Bina grupları; işyerinin kullanım şekli, öğrenci, yatak, personel veya koltuk sayısı ile kullanım alanı gibi ölçütlere göre merkezi düzenlemelerle belirlenmektedir. Belediye meclisi ise bulunduğu yerin sosyal ve ekonomik özelliklerini dikkate alarak bu grupların hangi dereceye gireceğini belirleyebilir. Bu nedenle meclis kararıyla bina gruplarının değiştirilmesi veya farklı kriterlerle yeniden oluşturulması mümkün değildir.

Bir memur hakkında ceza mahkemesince mahkûmiyet kararı verilmiş ancak karar henüz kesinleşmemiş olsa dahi, aynı fiil nedeniyle disiplin soruşturmasının yürütülmesi için ceza yargılamasının sonucunun beklenmesi gerekmez. Ceza kovuşturmasına bağlı olarak uygulanan görevden uzaklaştırmada ise belirli bir üst süre bulunmamakla birlikte, yetkili amirin memurun durumunu her iki ayda bir değerlendirerek tedbirin devam edip etmeyeceğine karar vermesi gerekir. Disiplin amirleri ayrıca 657 sayılı Kanunda öngörülen zamanaşımı sürelerini dikkate alarak işlemleri zamanında yürütmek zorundadır.

İşletme adı veya şirketin ticaret unvanı değiştiğinde, işyerinin faaliyeti ve bulunduğu yer değişmiyorsa yeniden baştan ruhsatlandırma yapılması gerekmez. Mevcut ruhsat dosyasındaki bilgi ve belgeler esas alınarak ruhsat yeni unvana göre yenilenebilir. Buna karşılık işyerinin fiilen başka bir adrese taşınması halinde yeni adres için yeniden işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi gerekir. Sadece mahalle, cadde, sokak adı veya kapı numarasının idari olarak değişmesi ise yeni ruhsat alınmasını gerektirmez

Taşınmazın ihale veya satış sürecindeki tahmini bedeli, taşınmazın özelliklerine uygun araştırmayla belirlenmelidir. Danıştay, her olayda aynı tür raporu zorunlu tutmak yerine tespitin objektif ve denetlenebilir olup olmadığına bakmaktadır. Uzman değerleme raporu kullanılabilir; ancak temel ölçüt bedelin somut verilerle gerekçelendirilmesidir. Karar, belediyelerin tahmini bedel dosyasını ihale öncesinde eksiksiz kurması gerektiğini göstermektedir.

Belediyeler tarafından mali konularda hazırlanan yönetmelikler ve yönetmelik niteliğindeki düzenlemeler, Sayıştayın istişari görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konulmalıdır. Sayıştay görüşü, mali hükümler içeren bu düzenlemeler açısından yürürlüğe girme sürecinin bir parçasıdır. Bu nedenle ücret, gelir, satış, kiralama veya benzeri mali işlemleri düzenleyen yönetmeliklerin görüş alınmadan uygulanmaya başlanması uygun değildir.