Mali Yönetim Mevzuatı

Belediye bütçesinden bir meslek odasının üyelerine dağıtılmak üzere 10.000 adet masa örtüsü alınması Sayıştay yargılamasına konu olmuştur. Temyiz Kurulu, belediye başkanının üst yönetici olmasının tek başına belediyedeki bütün mali işlemlerden sorumlu tutulması için yeterli olmadığını belirtmiştir. Ancak somut olayda yapılan harcama ile belediye başkanının eylemi arasında doğrudan illiyet bağı bulunduğu değerlendirilmiştir. Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisinin yanında belediye başkanının da kamu zararından sorumluluğu kabul edilmiş ve tazmin hükmü tasdik edilmiştir.

Kamu idarelerinde iç kontrol sisteminin oluşturulmasına, uygulanmasına, izlenmesine, geliştirilmesine ilişkin yöntem ve süreçleri belirlemek için Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 05.03.2025 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan Kamu İç Kontrol Yönetmeliği yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Yeni Yönetmelikte 01.01.2026 tarihinden itibaren kademeli olarak harcama birim düzeyinde kamu iç kontrol standartlarına uyum eylem planı hazırlanması yükümlülüğü getirilmiştir.

Belediye meclis üyeleri ve personelin hizmetle ilgili eğitimlere katılması belediye bütçesinden karşılanabilecek giderler arasındadır. Ancak eğitimlerin şehir dışında ve özel kuruluşlardan alınması, tasarruf tedbirleri kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Sayıştay, Kıbrıs ve Antalya’da gerçekleştirilen eğitimlere ilişkin harcamaları Tasarruf Tedbirleri Genelgesi’ne aykırı bulmuştur. Buna rağmen yalnız Genelge’ye aykırılığın kamu zararı ve tazmin için yeterli olmadığına karar verilmiştir.

Mali Yönetim Akademisi, belediyelerin mali yapılarının güçlendirilmesine ve kurumsal kapasitelerinin artırılmasına katkı sağlamak için kurulmuştur. Kamu mali yönetimi, belediye gelirleri, ihale mevzuatı, taşınmaz yönetimi, belediye şirketleri ve personel mevzuatı başta olmak üzere geniş bir yelpazeye yayılan mevzuat konularını ele alır.

Belediyeler, mahalle ve muhtarlıkların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla bütçe imkânları ölçüsünde ayni yardım ve destek sağlayabilir. Ancak bu destek kapsamında muhtarlıklara doğrudan nakdi ödeme yapılması uygun değildir. Su, elektrik, doğalgaz, telefon, kira ve kırtasiye gibi giderler belediye tarafından karşılanabilir. Bunun için ödemelerin muhtarlığa nakit olarak aktarılması yerine, ilgili giderlerin belediye tarafından doğrudan ödenmesi gerekir.

Aslında bu sadece bir belediye seçimi değil uzun ve büyük bir iktidar mücadelesinin başlangıcıydı. Bu gün yaşanan gelişmeleri daha iyi yorumlamak için; 2019 Yerel Seçim sonuçlarının açıklandığı gün yazdığımız ve hâlâ güncelliğini koruduğuna inandığım yazımı tekrar yayınlıyorum. Demokrasinin gereği olarak sandıklar kuruldu ve ülkenin tüm il ve ilçelerinde seçmenler belediye yönetimlerini seçmek üzere sandıklara gitti. Seçimler ülkenin dört bir yanında heyecanla gerçekleşirken; kıyasıya yarış büyükşehirlerde ve özellikle İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkanlık yarışında gerçekleşmekte ve halen tartışmalar devam etmektedir.

Belediyeler tarafından mali konularda hazırlanan yönetmelikler ve yönetmelik niteliğindeki düzenlemeler, Sayıştayın istişari görüşü alındıktan sonra yürürlüğe konulmalıdır. Sayıştay görüşü, mali hükümler içeren bu düzenlemeler açısından yürürlüğe girme sürecinin bir parçasıdır. Bu nedenle ücret, gelir, satış, kiralama veya benzeri mali işlemleri düzenleyen yönetmeliklerin görüş alınmadan uygulanmaya başlanması uygun değildir.

Ön mali kontrol görüşlerinin bağlayıcı olmaması, kontrolde tespit edilen hukuka aykırılıkların idare tarafından dikkate alınamayacağı anlamına gelmez. Danıştay, sözleşme henüz imzalanmadan ihale dokümanında rekabeti sınırlayan bir düzenleme tespit edilmesi halinde idarenin ihale sürecini yeniden değerlendirebileceğini kabul etmiştir. Ön mali kontrol görüşü tek başına bağlayıcı değildir; ancak ortaya çıkardığı somut hukuka aykırılık idarece giderilebilir. Sözleşme öncesi iptal işlemi somut olayda hukuka uygun bulunmuştur.

Belediyelerin vergi, resim ve harç gelirleri ile genel bütçe vergi gelirlerinden aldıkları paylar haczedilemeyen gelirler arasındadır. Ancak bu gelirlerin kira, faiz ve taşınmaz satış geliri gibi haczedilebilir gelirlerle aynı banka hesabında tutulması, paraların kaynağının ayrıştırılmasını güçleştirir. Sayıştay, bu şekilde kullanılan hesapların “havuz hesabı” niteliğine dönüşebileceğini ve haczedilmezlik güvencesinin kaybedilmesine yol açabileceğini belirtmiştir. Bu nedenle haczedilemeyen gelirlerin ayrı banka hesaplarında izlenmesi gerekir.

Nüfusu 50 binin üzerindeki belediyelerde Gelirler Müdürlüğünün kurulması zorunlu hâle gelmiştir. Ancak bu düzenleme, mali hizmetler biriminin 5018 sayılı Kanundan doğan bütçe, muhasebe, kesin hesap, raporlama ve iç kontrol görevlerini ortadan kaldırmamaktadır. Görev paylaşımının teşkilat yönetmeliğinde açık biçimde düzenlenmesi; tahakkuk, tahsilat ve muhasebe süreçlerinde yetki karmaşasını önlemek açısından önem taşımaktadır.

Belediye şirketi personeli, belediyenin ödeme emri belgesini düzenlemek ve ön mali kontrol yapmakla görevli gerçekleştirme görevlisi olarak görevlendirilemez. Bu görevin, harcama yetkilisinin yardımcıları veya hiyerarşik olarak en yakın üst kademe yöneticileri arasından belirlenen belediye personeli tarafından yürütülmesi gerekir. Sayıştay kararında sözleşmeli personelin gerçekleştirme görevlisi olmasına yasal engel bulunmadığı, ancak şirket personelinin bu görevi üstlenemeyeceği açıkça belirtilmiştir. İncelenen olayda hatalı görevlendirme kaldırılmış ve kamu zararı oluşmadığından tazmin kararı verilmemiştir.

Kamu zararı; kamu görevlilerinin mevzuata aykırı karar, işlem veya ihmalleri sonucunda kamu kaynağında eksilmeye ya da beklenen artışın engellenmesine neden olunmasıdır. Bir zararın tespit edilmesi tek başına tahsilata başlanması için yeterli olmayabilir; zararın niteliği, sorumlular ve illiyet bağı değerlendirilmelidir. Kamu zararı kesinleştiğinde alacak takip dosyası oluşturulur, muhasebe kayıtlarına alınır ve sorumlulara bildirilir. Süresinde ödenmeyen alacaklar ise hukuk birimi aracılığıyla takip ve tahsil edilir.

İşin Aslı programına katılıp, Belediyelerin stratejik yönetim süreçleri, mali hizmetler birimlerinin yapısı ve işleyişi, belediyelerin bütçe darboğazında olmasının nedenleri, mali disiplin ve gelir artış çalışmalarına dair çalışmalar hakkında değerlendirmeler yapıp, belediyelerin kurumsal gelişim süreçlerine yönelik önerilerde bulundum.

Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ ile 2005 ve 2006 yıllarında yayımlanan eski iki tebliğ yürürlükten kaldırılarak harcama yetkililerine ilişkin kurallar tek metinde yeniden düzenlendi. Yeni Tebliğ; harcama yetkilisinin belirlenmesi, yetkinin devri, birleştirilmesi, destek hizmetleri birimlerinin rolü ve görevler ayrılığı konularını daha açık hale getiriyor.

Belediyeler klasik tanımı itibariyle; vatandaşların kentte birlikte yaşamaktan doğan ortak ihtiyaçlarına yönelik kamusal hizmetleri yerine getirmek için kurulan tüzel kişilerdir. Yöneticileri seçilmiş siyasetçiler ve atanmış memurlardan oluşur, mali ve idari açıdan özerk kurumlardır.

Bilindiği üzere Muhasebe Yetkilisinin görev ve sorumlulukları hem 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda hem de Muhasebe Yetkilisi Adaylarının Eğitimi, Sertifika Verilmesi ile Muhasebe Yetkililerinin Çalışma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te belirlenerek detaylandırılmıştır. Muhasebe Yetkilisi gerek sorumluluk alanı olarak gerekse muhasebe kayıtlarının uluslararası standartlara uygun olarak kayıt altına alınması açısından önemli bir görev olarak karşımıza çıkmaktadır