Yeni Personel Alımında Gider Oranı Nasıl Hesaplanmalıdır?

Hesaplanacak Dönem ve Tutar

Personel gider oranı yalnız yıl sonunda yapılan bir hesaplama değildir. Bakanlık görüşüne göre oran; yılbaşında, personel giderlerinde beklenmedik bir artış meydana geldiğinde, emeklilik, naklen geçiş, istifa veya işten ayrılma gibi personel hareketlerinde ve özellikle yeni personel alımına karar verilmeden önce hesaplanabilir.

Yeni personel istihdamına karar verildiği ay itibarıyla cari yıl personel giderinin belirlenmesinde Mahalli İdareler Detaylı Hesap Planındaki 830.01-Personel Giderleri hesabı esas alınır. Bu kapsamda memurlar, sözleşmeli personel, işçiler, geçici personel ve diğer personele ilişkin hesaplama tarihine kadar gerçekleşmiş giderlerle birlikte, yapılması öngörülen zam ve iyileştirmeler de dikkate alınarak yıl sonuna kadar ödenmesi beklenen tutarlar hesaplamaya dâhil edilir. Dolayısıyla oran hesabı yalnız geçmiş harcamaları değil, cari yılın tamamında ortaya çıkması beklenen personel maliyetini kapsayan ileriye dönük bir hesaplamadır.

Yasal Sınırlar

Personel gider oranının paydasında belediyenin gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri esas alınır. Bakanlık görüşünde bu tutarın 31 Aralık tarihli mizandaki bütçe gelirleri üzerinden belirlenerek, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması gerektiği belirtilmektedir. Böylece yıllık toplam personel giderleri, bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla güncellenmiş tutarına oranlanmaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun 49 uncu maddesi uyarınca belediyenin memur, sözleşmeli personel, sürekli işçi ve geçici işçileri bakımından yıllık toplam personel giderleri, güncellenmiş bütçe gelirlerinin genel olarak yüzde 30’unu aşamaz. Nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde ise bu oran yüzde 40 olarak uygulanır. Yeni personel alınması nedeniyle bu sınırların aşılması halinde ortaya çıkacak kamu zararının, oluştuğu tarihten itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte belediye başkanından tahsil edilmesi öngörülmektedir.

Belediye Şirketi İşçilerinin Hesaba Dahil Edilmesi

Belediye şirketi üzerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet kapsamında yeni şirket işçisi alınacaksa hesaplama yalnız şirket personelinin ücretleri üzerinden yapılmaz. Öncelikle belediyenin memur, sözleşmeli personel, sürekli işçi ve geçici işçileri için cari yıl personel gideri yukarıdaki yönteme göre hesaplanır. Buna, hesaplamanın yapıldığı aya kadar şirket personeline —yöneticiler, işçiler ve destek personeli dâhil— yapılan net maaş ödemeleri ile yıl sonuna kadar yapılması öngörülen net maaş ödemeleri eklenir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin belediye şirketlerine gördürülmesine ilişkin Usul ve Esaslar uyarınca, şirket personeli dâhil yıllık toplam personel giderlerinin yeniden değerleme oranıyla güncellenmiş son yıl bütçe gelirlerine oranı genel olarak yüzde 40’ı aşamaz. Büyükşehir belediyelerinde ise bu sınır yüzde 30’dur. Personel giderlerinin ücretlerdeki beklenmedik artışlar nedeniyle sınırı aşması halinde oran tekrar yasal seviyeye ininceye kadar yeni şirket personeli alınması da mümkün değildir.

Sonuç

Yeni personel alımından önce personel gider oranı, yalnız hesaplama tarihine kadar gerçekleşmiş giderler üzerinden değil, cari yıl sonuna kadar oluşması beklenen tüm personel giderleri dikkate alınarak hesaplanmalıdır. Belediyenin kendi memur, sözleşmeli personel, sürekli işçi ve geçici işçileri bakımından 5393 sayılı Kanundaki yüzde 30’luk sınır; nüfusu 10.000’in altında olan belediyelerde ise yüzde 40’lık sınır esas alınmalıdır.

Belediye şirketi üzerinden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet kapsamında yeni işçi alınmasında ise belediyenin personel giderlerine şirket personelinin ilgili ücret giderleri de eklenerek hesaplama yapılmalı; ortaya çıkan toplamın güncellenmiş bütçe gelirlerine oranı genel olarak yüzde 40’ı, büyükşehir belediyelerinde yüzde 30’u aşmamalıdır. Bu nedenle yeni personel istihdamına ilişkin karar verilmeden önce yasal sınırın, yeni istihdamın yıl sonuna kadar oluşturacağı mali yük de hesaba katılarak kontrol edilmesi gerekir.