Bütçe İçi İşletmelerin Muhasebe İşleri Nasıl Yapılmalı?
Belediyelerin bütçe içi işletmeleri ayrı bir tüzel kişiliğe sahip değildir ve muhasebe işlemleri belediyenin mali yapısı içerisinde yürütülür. İşletmenin kurumlar vergisine tabi ticari faaliyetleri için tek düzen hesap planına göre ayrıca muhasebe kaydı tutulması gerekir. İşletmenin muhasebe yetkilisi, belediyenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisidir ve işletme hesabı belediye kesin hesabına dâhil edilir. İşletmeye alınan taşınırlar Taşınır Mal Yönetmeliğine, mal ve hizmet alımları ile yapım işleri ise 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabidir.
Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü Görüşü
Bütçe İçi İşletmelerde Muhasebe Düzeni
Belediyeler, görev ve sorumlulukları kapsamında bulunan ve özel gelir ve gideri olan hizmetleri için Bakanlık izniyle bütçe içi işletme kurabilir. Bu işletmeler belediyeden ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olmayıp, teşkilat yapısında ana hizmet birimi olarak bulunuyorsa kendi kurumsal kodunda, başka bir hizmet birimi içerisinde bulunuyorsa ilgili hizmet biriminin altında bütçelendirilir.
Bütçe içi işletmenin kurumlar vergisine tabi ticari faaliyetlerinde yalnız belediye muhasebe sistemiyle yetinilmesi mümkün değildir. Bu faaliyetler bakımından 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenen muhasebe standartları ve tek düzen hesap planına göre de kayıt tutulması; dolayısıyla belediye muhasebe sistemi ile ticari muhasebe sisteminin birlikte yürütülmesi gerekir.
Gelir, Gider ve Taşınır İşlemleri
İşletmenin iktisadi ve ticari faaliyetlerine doğrudan ilişkin giderleri dışında kalan personel giderleri, sosyal güvenlik primi giderleri, mal ve hizmet alımları, sermaye giderleri ve transferler belediye bütçesinden karşılanır. İşletmenin ticari faaliyetleri sonucunda yapılan tahsilatların ise belediye muhasebesinde 800 Bütçe Gelirleri Hesabı ve 805 Gelir Yansıtma Hesabı başta olmak üzere ilgili hesaplarda gösterilmesi gerekir.
Bütçe içi işletmeler Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamındadır. Bu nedenle işletme için alınan makine, teçhizat, bilgisayar, beyaz eşya ve araç gibi taşınırlar için taşınır işlem fişi düzenlenmeli ve niteliğine göre 253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 254 Taşıtlar veya 255 Demirbaşlar hesaplarında izlenmelidir. Mali işlemlerde ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeler bakımından da Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Muhasebe Yetkilisi, Kesin Hesap ve İhale Süreci
Bütçe içi işletme için belediyeden ayrı bir muhasebe yetkilisi belirlenmesi gerekmez. Belediyenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisi aynı zamanda bütçe içi işletmenin de muhasebe yetkilisidir ve işletmenin hesabı belediye kesin hesabına dâhil edilerek ilgili mercilere gönderilir.
Bütçe içi işletmelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işleri de belediye bütçesinden ve kamu kaynağından ayrı değerlendirilemez. Bu nedenle söz konusu alım ve yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre yürütülmesi gerekir.
Sonuç
Bakanlık görüşüne göre bütçe içi işletmeler, belediyeden bağımsız bir mali ve idari yapı olarak değerlendirilmemelidir. İşletmenin bütçe, muhasebe, taşınır, kesin hesap ve ihale işlemleri belediyenin mevcut mali yönetim sistemi içerisinde yürütülmelidir.
Bununla birlikte, işletmenin kurumlar vergisine tabi ticari faaliyetleri bakımından vergi mevzuatı ve tek düzen hesap planı çerçevesinde ayrıca ticari muhasebe kaydı tutulması gerekir. Dolayısıyla bütçe içi işletmelerde belediye muhasebesi ile ticari muhasebe birbirinin alternatifi değil, niteliğine göre birlikte yürütülmesi gereken iki ayrı kayıt düzenidir.
Ayrıca işletme adına ayrı bir muhasebe yetkilisi görevlendirilmesine gerek bulunmamakta; işletmenin hesabı belediye kesin hesabına dâhil edilmekte ve mal, hizmet ve yapım alımları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir.